سوال ۱۸ — سؤال ۱۸ امتحان نهایی فارسی ۳ — تیر ۱۴۰۵

الف) مجاز

ب) کنایه

ج) حس‌آمیزی

الف) مجاز. «برافروختن» را برای آتش و چراغ به کار می‌بریم، نه برای خود روشنی. این‌جا «روشنی» به جای آتش (یا چراغ) آمده است، چون روشنایی از آتش پدید می‌آید. به کار بردن واژه در معنایی غیر از معنای اصلی‌اش، به سبب پیوندی که میان دو معنا هست، مجاز است. معنی: «آنجا که شما نشسته بودید، جای روشن کردن آتش نبود.»

ب) کنایه. این بیت از شعر «مست و هشیار» پروین اعتصامی است. محتسب به مست می‌گوید: «خبر نداری که کلاهت از سرت افتاده است؟» «کلاه از سر افتادن» این‌جا فقط خبر از افتادن کلاه نیست؛ مقصود مستی و بی‌خبری از خود است. سخنی که معنای دوری غیر از معنای ظاهری‌اش را برساند، کنایه است. مست هم پاسخ می‌دهد: «در سر باید عقل باشد؛ بی‌کلاه بودن ننگ نیست.»

ج) حس‌آمیزی. «روشن» ویژگی‌ای است که با چشم دیده می‌شود، اما «یاد» دیدنی نیست و با ذهن و دل درک می‌شود. آمیختن دو حس، یا نسبت دادن ویژگی یک حس به چیزی که با آن حس درک نمی‌شود، حس‌آمیزی است.