سوال ۲۹ — سؤال ۲۹ امتحان نهایی فارسی ۳ — شهریور ۱۴۰۵، نوبت عصر

محتسب: حاکمان – مست: مردم

این بیت آغاز شعر «مست و هشیار» پروین اعتصامی است؛ شعری نمادین که در آن گفت‌وگوی دو نفر، تصویری از جامعه است.

• «محتسب» مأموری بود که از سوی حکومت بر کار مردم نظارت می‌کرد و خطاکاران را کیفر می‌داد؛ پس نمایندهٔ حاکمان است.
• «مست» نمایندهٔ مردم است؛ مردمی که محتسب با آن‌ها برخورد می‌کند، ولی در پاسخ‌هایش نشان می‌دهد که خودِ حاکمان هم آلوده‌اند.

معنی بیت: «محتسب مستی را در راه دید و یقه‌اش را گرفت؛ مست گفت: ای دوست، این پیراهن است، افسار نیست (که مرا این‌گونه می‌کشی).»