سوال ۲۲ — سؤال ۲۲ امتحان نهایی فارسی ۳ — شهریور ۱۴۰۵، نوبت عصر

الف) جناس

ب) ایهام

ج) استعاره

الف) جناس. «آزاد» و «آباد» در همهٔ حروف جز یکی («ز» و «ب») یکسان‌اند و معنای جدا دارند؛ این جناس ناهمسان است.

ب) ایهام. این بیت از «دماوندیه» بهار است و شاعر دماوند را «قلب افسردهٔ زمین» می‌خواند که از درد ورم کرده است. ایهام یعنی واژه‌ای که هم‌زمان دو معنا را به ذهن بیاورد. «یک چند» را می‌توان به دو معنا خواند: «مدتی» (مدتی است از درد ورم کرده‌ای) و «اندکی، کمی» (کمی ورم کرده‌ای). بیت متناقض‌نما ندارد و دو مصراعش هم دو جملهٔ مستقلِ هم‌ارز (اسلوب معادله) نیستند؛ مصراع دوم دنبالهٔ مصراع اول است.

ج) استعاره. شاعر از «باغ»، «برگ و بار» و «بهار» معنای حقیقی‌شان را نمی‌خواهد: «باغ» استعاره از میهن و سرزمین ماست، «برگ و بار» استعاره از هستی و حاصل زندگی ما، و «بهار» استعاره از روزگار شکوفایی و آزادی. معنی: «اگر دیروز غصهٔ سوختن هستی ما را می‌خوردی، امروز بوی شکوفایی و آزادی ما از میهن به مشام می‌رسد.» بیت به داستان یا رویداد معروفی اشاره نمی‌کند (تلمیح ندارد) و زیبایی‌اش بر همین استعاره‌ها بنا شده است.