سوال ۱۵ — سؤال ۱۵ امتحان نهایی فارسی ۳ — شهریور ۱۴۰۵، نوبت عصر

الف) جمع

ب) مضارع اخباری

ج) مضاف‌الیه

الف) جمع. پسوند «ـان» معناهای گوناگون دارد: نشانهٔ جمع (مردان)، زمان (بامدادان)، حالت (گریان)، نسبت و … . در «ناجوان‌مردان» یعنی «کسانی که جوان‌مرد نیستند»؛ پس «ـان» نشانهٔ جمع است. («غدر» یعنی خیانت و مکر؛ «چاه غدر ناجوان‌مردان» یعنی چاهی که نامردان با خیانت کندند.)

ب) مضارع اخباری. «خواهم» این‌جا فعل کمکیِ آینده نیست، چون پس از آن بُن ماضی نیامده است؛ فعل اصلی «خواستن» است: «سینه خواهم» = «سینه‌ای می‌خواهم که از جدایی پاره‌پاره باشد». «خواهم» شکل کهنِ «می‌خواهم» است؛ پس زمانش مضارع اخباری است.

ج) مضاف‌الیه. ضمیر متّصل «ـَش» در «نامش» به «نام» چسبیده است: «نامش» = «نامِ آن ملّت». پس ضمیر مضاف‌الیه است. معنی بیت: «هر ملّتی که مردم اهل قلم و دانش نداشت، نامش از دفتر روزگار پاک می‌شود.»