سوال ۱۰ — سؤال ۱۰ امتحان نهایی عربی، زبان قرآن ۳ — مرداد ۱۴۰۵

۱) الف) واقِف (واقِفونَ) — ب) مُكَرَّرَة — ج) العَلّامَة — د) أعلى — هـ) مَجلِس

۲) و) چشنده — ز) رانده‌شده (طردشده) — ح) بدتر

۱) هر نوع اسم را از روی وزنش در جمله‌ها پیدا می‌کنیم:

الف) اسم فاعل (انجام‌دهندهٔ کار): در سه‌حرفی بر وزن «فاعِل» می‌آید. «واقِفونَ» جمعِ «واقِف» از «وَقَفَ» (ایستاد) است: «ایستادگان». («هم واقِفونَ أمامَ الأعداءِ» = آنان در برابر دشمنان ایستاده‌اند.)

ب) اسم مفعول (کاری که بر او انجام شده): در فعل‌های بیش از سه حرف، با «مُـ» و فتحهٔ حرف پیش از آخر ساخته می‌شود. «مُكَرَّرَة» از «كَرَّرَ» (تکرار کرد، باب تفعیل) است: «تکراری».

ج) اسم مبالغه (کسی که کاری را بسیار انجام می‌دهد): بر وزن «فَعّال» و «فَعّالة». «العَلّامَة» یعنی «بسیار دانا». (تای «عَلّامَة» برای مبالغه است، نه مؤنث؛ برای همین صفتِ «الرَّجُل» شده.)

د) اسم تفضیل (برتر، برترین): بر وزن «أَفْعَل». «أعلى» از «عَلا» (بالا رفت) است: «بالاترین، بلندترین». («اَلقِمَّةُ أعلَى الْجَبَلِ» = قله بلندترین جای کوه است.)

هـ) اسم مکان: بر وزن «مَفْعَل / مَفْعِل». «مَجْلِس» از «جَلَسَ» (نشست) است: «جای نشستن». («قُمْ عَنْ مَجْلِسِكَ لِأَبيكَ» = برای پدرت از جایت برخیز.)

۲) معنای هر کلمه را از روی ساختش به دست می‌آوریم:

و) «ذائِقَة» اسم فاعل (مؤنث، چون صفتِ «نَفْس» است) از «ذاقَ» (چشید) است: «چشنده». ترجمهٔ آیه: «هر کسی چشندهٔ مرگ است.»

ز) «مَطرود» اسم مفعول بر وزن «مَفْعول» از «طَرَدَ» (راند، بیرون کرد) است: «رانده‌شده، طردشده». ترجمه: «این چیزی رانده‌شده است.»

ح) «أَسْوَأ» اسم تفضیل بر وزن «أَفْعَل» از «ساءَ» (بد شد) است: «بدتر». ترجمه: «هیچ بدی‌ای بدتر از دروغ نیست.» («لا»ی نفی جنس)