سوال ۶ — سؤال ۶ امتحان نهایی عربی، زبان قرآن ۳ — تیر ۱۴۰۵

الف) و سست نشوید و اندوهگین نشوید، در حالی که شما بالاترین (برترین / برتر / بالاتر) هستید.

ب) اندیشه‌ای توانا (فکری توانا) داری (که) می‌توانی لذت‌بخش‌ترین (لذت‌بخش‌تر / لذت‌بخش‌تر از) آنچه را (که) می‌خوانی بفهمی (درک کنی).

ج) زین‌العابدین (ع) سنگ (حجرالاسود) را به آسانی مسح می‌کرد (لمس می‌کرد / دست می‌کشید).

د) خودبزرگ‌بینی (تکبّر) در قلب انسانِ اندیشمندِ (مُفَكِّر / مُتَفَكِّر) شایسته نباید ماندگار شود (باید ماندگار نشود).

هـ) هرگاه (اگر) خداوند نابودی (هلاکت) مورچه را بخواهد (خواست)، دو بالی (دو بال / بال‌هایی) برایش می‌رویاند (رویاند).

و) در یک موضوع، نظرات تعدادی از نویسندگان را خواهم خواند.

ز) کشاورز آرزو کرد (آرزو داشت): «کاش (ای کاش) باران بسیار ببارد.»

ح) خدای تعالی – بلندمرتبه باد نام او – فرموده است: مردم بیهوده رها نشده‌اند (نشدند).

ط) هیچ برکتی در غذایی (خوراکی) نیست (وجود ندارد) که انسان نام خدا را بر آن نمی‌برد (نبرد / ذکر نمی‌کند / ذکر نکند).

ی) ابراهیم (ع) را برای محاکمه آوردند (حاضر کردند) تا او را بسوزانند (به آتش بکشند).

ک) کتاب در روان (جان / نفس) خواننده‌اش قطعاً تأثیر می‌گذارد.

ل) قوی‌ترینِ مردم کسی است که دشمنش را با اقتدار (مقتدرانه / با قدرت) عفو کند (ببخشد / عفو کرد / بخشید).

م) یک ماشین خراب (خراب‌شده) را مقابل ایستگاه دیدیم.

در هر جمله، نکتهٔ دستوری‌ای را که ترجمه را می‌سازد پیدا می‌کنیم.

الف) «لا تَهِنوا» و «لا تَحزَنوا» هر دو «لا»ی نهی + مضارعِ مجزوم‌اند (نونِ آخرشان افتاده): «سست نشوید»، «اندوهگین نشوید». «وَ أَنتُمُ الأَعلَونَ» جملهٔ حالیه است (واو حالیه + مبتدا + خبر) و با «در حالی که» ترجمه می‌شود. «الأَعلَون» جمعِ «الأَعلى» و اسم تفضیل است: «برتر، بالاتر».

ب) «لَكَ» (برای تو) در ترجمه «داری» می‌شود. «فِكرٌ قادِرٌ» موصوف و صفتِ نکره است: «اندیشه‌ای توانا». «تَستَطيعُ …» بعد از اسم نکره آمده و جملهٔ وصفیه است: «(که) می‌توانی». «أَن تَفهَمَ» (أَن + مضارع) مضارع التزامی ترجمه می‌شود: «بفهمی». «أَمتَعَ» اسم تفضیل (وزن أَفعَل) است و چون مضاف‌الیه («ما») دارد، صفت عالی ترجمه می‌شود: «لذت‌بخش‌ترینِ آنچه می‌خوانی».

ج) «كانَ» + فعل مضارع («يَستَلِمُ») معادل ماضی استمراری است: «مسح می‌کرد». «اِستِلاماً» مصدرِ هم‌ریشه با فعل است و صفتِ «سَهلاً» دارد؛ پس مفعول مطلق نوعی است: «به آسانی مسح می‌کرد». «الحَجَر» این‌جا همان حجرالاسود است.

د) «لا يَعمُرِ» «لا»ی نهی + مضارعِ مجزوم است؛ «يَعمُرْ» ساکن بوده و چون به «ال» رسیده، برای آسانی تلفظ کسره گرفته است. نهیِ غایب با «نباید» ترجمه می‌شود: «نباید ماندگار شود». «التَّكَبُّر» = خودبزرگ‌بینی. «الإنسان» دو صفت دارد: «المُفَكِّر» (اندیشمند) و «الجَدير» (شایسته): «انسانِ اندیشمندِ شایسته».

هـ) «إذا» ادات شرط است: «هرگاه، اگر». «أَرادَ» فعل شرط و «أَنبَتَ» جواب شرط است؛ در جملهٔ شرطی، ماضی را می‌توان مضارع ترجمه کرد: «بخواهد … می‌رویاند». «هَلاك» = نابودی، «النَّملة» = مورچه، «جَناحَينِ» مثنای «جَناح» = دو بال، «لَها» = برایش.

و) «سَـ» + مضارع ← آینده: «سَأَقرَأُ» = «خواهم خواند». «آراء» جمع «رَأي» = نظرها، «عِدَّة» = چند، تعدادی، «كُتّاب» جمع «كاتِب» = نویسندگان.

ز) «تَمَنّى» = آرزو کرد. «لَيتَ» از حروف مشبّهة بالفعل است و آرزو را نشان می‌دهد: «کاش». مضارعِ بعد از «لَيتَ» به صورت التزامی ترجمه می‌شود: «يَنزِلُ» = «ببارد» (فرود آید). «كَثيراً» = بسیار.

ح) «قَد» + ماضی («قالَ») ← ماضی نقلی: «فرموده است». «تَعالى» دعایی است: «بلندمرتبه باد نامش». «لَم» + مضارعِ مجهول «يُترَكْ» ← ماضی منفیِ مجهول: «رها نشده‌اند». («يُترَكِ» هم مثل بخش «د» پیش از «ال» کسره گرفته.) «سُدىً» = بیهوده.

ط) «لا»ی نفی جنس است و با «هیچ … نیست» ترجمه می‌شود: «هیچ برکتی نیست». «طَعامٍ» نکره است و جملهٔ بعدش («لا يَذكُرُ …») جملهٔ وصفیه است: «غذایی که …». «لا يَذكُرُ» مضارعِ منفی است: «ذکر نمی‌کند / نمی‌برد»؛ «اسمَ اللهِ» مفعولِ آن است.

ی) «أَحضَروا» ماضیِ جمع مذکر غایب از «أَحضَرَ» (حاضر کرد) است: «آوردند، حاضر کردند». «لِلمُحاكَمة» = برای محاکمه. «حَتّى» + مضارع به معنای «تا» است و فعل بعدش مضارع التزامی ترجمه می‌شود؛ «يُحَرِّقوا» (نونش افتاده) + «ـهُ» (او را): «تا او را بسوزانند».

ک) «تَأثيراً» مصدرِ هم‌ریشه با «يُؤَثِّرُ» است و نه صفت دارد نه مضاف‌الیه؛ پس مفعول مطلق تأکیدی است و با «قطعاً، بی‌گمان» ترجمه می‌شود. «نَفس» = جان، روان؛ «قارِئ» اسم فاعل است: «خواننده»؛ «ـهِ» = «ـش».

ل) «أَقوى» اسم تفضیل است و با مضاف‌الیه («النّاس») آمده، پس صفت عالی ترجمه می‌شود: «قوی‌ترینِ مردم». «مَن» = کسی که. «عَفا» = بخشید؛ بعد از «کسی که» می‌توان آن را التزامی ترجمه کرد: «عفو کند». «مُقتَدِراً» اسم نکرهٔ منصوب است و حالتِ بخشنده را هنگام بخشیدن نشان می‌دهد؛ پس حال است: «با اقتدار، مقتدرانه».

م) «شاهَدْنا» ماضیِ اول‌شخص جمع است: «دیدیم». «سَيّارَةً مُعَطَّلَةً» موصوف و صفتِ نکره است: «یک ماشین خراب». «مُعَطَّلة» اسم مفعول از «عَطَّلَ» (از کار انداخت) است: «از کار افتاده، خراب». «أَمامَ» = روبه‌روی، مقابلِ؛ «المَوقِف» = ایستگاه، توقفگاه.