سوال ۱۰ — سؤال ۱۰ امتحان نهایی عربی، زبان قرآن ۳ — تیر ۱۴۰۵

۱) الف) المُؤمِنينَ (المُؤمِن) — ب) المُنذَرينَ (المُنذَر) — ج) الصَّيّاد (الصَّيّادونَ) — د) الدُّنيا — هـ) مَجالِس

۲) و) چیره‌شدگان (غلبه‌کنندگان / پیروزشدگان؛ چیره‌شده / غلبه‌کننده / پیروزشده) — ز) گرفته‌شده (گرفته) — ح) سخت‌تر (شدیدتر / بیشتر)

هر اسم مشتق را از روی وزنش می‌شناسیم:

الف) اسم فاعلِ فعل‌های ثلاثی مزید با «مُـ» شروع می‌شود و حرف پیش از آخرش کسره دارد. «المُؤمِنينَ» از «آمَنَ» (ایمان آورد) بر همین شکل است: «مؤمنان، ایمان‌آورندگان».

ب) اسم مفعولِ فعل‌های ثلاثی مزید با «مُـ» شروع می‌شود و حرف پیش از آخرش فتحه دارد. «المُنذَرينَ» از «أَنذَرَ» (هشدار داد) است: «هشداریافتگان، بیم‌داده‌شدگان». (اگر «ذ» کسره داشت — «المُنذِرين» — اسم فاعل بود: «هشداردهندگان».)

ج) اسم مبالغه بر وزن «فَعّال» است. «الصَّيّادونَ» جمعِ «صَيّاد» است: «شکارچیان» — کسی که زیاد شکار می‌کند.

د) اسم تفضیلِ مؤنث بر وزن «فُعلى» است. «الدُّنيا» مؤنثِ «أَدنى» (نزدیک‌تر، پست‌تر) است و بر همین وزن آمده؛ پس اسم تفضیل است.

هـ) اسم مکان بر وزن «مَفعَل / مَفعِل / مَفعَلة» است. «مَجالِس» جمعِ «مَجلِس» (جای نشستن) است.

و) «الغالِبون» اسم فاعل از «غَلَبَ» (چیره شد) بر وزن «فاعِل» است: «چیره‌شدگان، پیروزان». ترجمهٔ آیه: «… پس قطعاً حزب خدا همان پیروزان‌اند.»

ز) «مأخوذ» اسم مفعول از «أَخَذَ» (گرفت) بر وزن «مَفعول» است: «گرفته‌شده». ترجمه: «این بیت از آن آیه گرفته شده است.»

ح) «أَشَدّ» اسم تفضیل بر وزن «أَفعَل» است و با «مِن» آمده، پس صفت برتر ترجمه می‌شود: «سخت‌تر». «لا»ی اول جمله «لا»ی نفی جنس است. ترجمه: «هیچ فقری سخت‌تر از نادانی نیست.»