سوال ۲۳ — سؤال ۲۳ امتحان نهایی زیست‌شناسی ۳ — شهریور ۱۴۰۵، نوبت صبح
۱.۲۵ بارمدر ارتباط با فناوری‌های نوین زیستی به پرسش‌های زیر پاسخ دهید.
الف) تولید مولکول‌های دارای جایگاه فعال، اولین بار در کدام دورهٔ زیست‌فناوری ممکن شد؟
ب) در مراحل مهندسی ژنتیک، هدف از ایجاد منافذ در دیوارهٔ باکتری چیست؟
ج) در اولین ژن‌درمانی موفقیت‌آمیز، بلافاصله پس از تغییر ویروس به منظور عدم تکثیر، چه کاری انجام شد؟
پاسخ این سوال همراه با حل تشریحی و نکات آموزشی
در یک قدمی شماست!
پاسخ تشریحیبستن پاسخ
الف) زیست‌فناوری کلاسیک
ب) انتقال دنای نوترکیب به درون یاختهٔ میزبان
ج) جاسازی ژن (سالم) درون ویروس
راه‌حل قدم‌به‌قدم
الف) زیست‌فناوری کلاسیک. مولکول‌هایی که جایگاه فعال دارند، آنزیم‌ها هستند. زیست‌فناوری سه دوره دارد: سنتی (مثل تخمیر برای تهیهٔ نان و ماست)، کلاسیک و نوین. در دورهٔ کلاسیک، برای اولین بار با کشت ریزجانداران در شرایط کنترل‌شده، موادی مثل آنزیم‌ها و پادزیست‌ها به مقدار زیاد تولید شد.
ب) در مهندسی ژنتیک، پس از ساختن دنای نوترکیب (دیسک همراه با ژن خارجی)، باید آن را وارد باکتری میزبان کرد. با شوک الکتریکی یا شوک حرارتی، منافذی در دیوارهٔ باکتری ایجاد می‌شود تا دنای نوترکیب بتواند وارد یاختهٔ میزبان شود.
ج) در اولین ژن‌درمانی موفق (برای دختری که به دلیل یک نقص ژنی، دستگاه ایمنی‌اش درست کار نمی‌کرد)، مراحل این بود:
- ویروسی را تغییر دادند تا نتواند تکثیر شود.
- ژن سالم را درون این ویروس جاسازی کردند (ویروس ناقل ژن شد).
- ویروس را به لنفوسیت‌هایی که از خون بیمار جدا کرده بودند وارد کردند تا ژن سالم وارد آن‌ها شود.
- لنفوسیت‌های تغییریافته را به بدن بیمار برگرداندند.
پس کاری که بلافاصله پس از تغییر ویروس انجام شد، جاسازی ژن سالم درون ویروس بود.
