سوال ۱۵ — سؤال ۱۵ امتحان نهایی زیست‌شناسی ۳ — شهریور ۱۴۰۵، نوبت صبح

الف) والین

ب) بی‌معنا

رنای پیک مکمل رشتهٔ الگو ساخته می‌شود؛ یعنی روبه‌روی هر C یک G، روبه‌روی هر G یک C، روبه‌روی هر T یک A و روبه‌روی هر A یک U قرار می‌گیرد.

$$\begin{array}{ll} \text{الگو:} & \mathrm{CT\quad TAC\quad CTT\quad GTG\quad ACT} \\ \text{رنای پیک:} & \mathrm{GA\quad AUG\quad GAA\quad CAC\quad UGA} \end{array}$$

در رنای پیک، رمزهٔ آغاز AUG (روبه‌روی TAC رشتهٔ الگو) دیده می‌شود؛ رمزه‌های بعدی به ترتیب GAA، CAC و UGA هستند.

الف) والین. نوکلئوتید زیرخط‌دار (هفتمین نوکلئوتید از چپ) در سه‌تایی CTT رشتهٔ الگو است که رمزهٔ GAA را می‌سازد؛ GAA رمزهٔ آمینواسید گلوتامیک اسید است. اگر T به A تبدیل شود، سه‌تایی الگو CAT می‌شود و رمزهٔ رنای پیک GUA؛ GUA رمزهٔ والین است. (این همان جهشی است که در کم‌خونی داسی‌شکل، گلوتامیک اسید را به والین تبدیل می‌کند.)

$$\mathrm{CTT} \rightarrow \mathrm{CAT} \quad\Rightarrow\quad \mathrm{GAA}\ (\text{گلوتامیک اسید}) \rightarrow \mathrm{GUA}\ (\text{والین})$$

ب) بی‌معنا. سه‌تایی GTG در رشتهٔ الگو (نوکلئوتیدهای نهم تا یازدهم) رمزهٔ CAC را در رنای پیک می‌سازد که آمینواسید هیستیدین را مشخص می‌کند. اگر GTG به ATT تبدیل شود، رمزهٔ رنای پیک UAA می‌شود که یک رمزهٔ پایان است. جهش جانشینی‌ای که رمزهٔ یک آمینواسید را به رمزهٔ پایان تبدیل کند، جهش بی‌معنا نام دارد؛ ترجمه زودتر متوقف می‌شود و پلی‌پپتید کوتاه‌تر می‌شود.

$$\mathrm{GTG} \rightarrow \mathrm{ATT} \quad\Rightarrow\quad \mathrm{CAC}\ (\text{هیستیدین}) \rightarrow \mathrm{UAA}\ (\text{پایان})$$