سوال ۹ — سؤال ۹ امتحان نهایی فارسی ۳ — مرداد ۱۴۰۳

«سرانجام گفت ایمن از هر دوان / نگردد مرا دل، نه روشن روان» (واژهٔ «دوان»)

پسوند «ان» در فارسی چند کار دارد؛ دو کار مهمش این‌هاست:

• نشانهٔ جمع: درختان، یاران.
• ساختن صفت فاعلی (بن مضارع + ان) که حالت را نشان می‌دهد: خندان (در حال خندیدن)، گریان.

در «همگنان»، «ان» نشانهٔ جمع است: همگن + ان = همهٔ هم‌نوعان و هم‌گروه‌ها.

• گزینهٔ ۱: «افتان و خیزان» یعنی «در حال افتادن و برخاستن»؛ «ان» این‌جا به بن مضارع («افت» و «خیز») چسبیده و صفت فاعلی ساخته است، پس با «همگنان» یکسان نیست.
• گزینهٔ ۲: «هر دوان» یعنی «هر دو»؛ «دوان» این‌جا از «دویدن» نیست، بلکه «دو» + «ان» نشانهٔ جمع است. پس مفهوم «ان» در این گزینه با «همگنان» یکسان است.