سوال ۲ — سؤال ۲ امتحان نهایی زیست‌شناسی ۳ — تیر ۱۴۰۵
۲ بارمدر هر یک از عبارت‌های زیر جای خالی را با کلمات مناسب کامل کنید.
الف) دومین آمینواسید یک رشتهٔ پلی‌پپتید از طریق گروه ................ خود به سومین آمینواسید همان رشته متصل می‌شود.
ب) ژن سازندهٔ پروتئین‌های موجود در هر رناتن (ریبوزوم) روی شبکهٔ آندوپلاسمی جلبک قهوه‌ای، توسط آنزیم رنابسپاراز ................ رونویسی می‌شود.
ج) در آمیزش دو گل میمونی با رخ‌نمود (فنوتیپ) متفاوت، قطعاً رخ‌نمود ................ در بین زاده‌ها دیده می‌شود.
د) گوناگونی دگره‌ای در گامت‌ها به آرایش چهارتایه‌ها (تترادها) در مرحلهٔ ................ کاستمان (میوز) ۱ بستگی دارد.
ه) مادهٔ سه‌کربنی در تخمیر ................ با گرفتن الکترون‌های ، موجب بازسازی می‌شود.
و) باکتری‌هایی که می‌توانند بدون نیاز به نور از کربن‌دی‌اکسید مادهٔ آلی بسازند، باکتری‌های ................ نام دارند.
ز) تغییر و اصلاح خصوصیات ریزجانداران (میکروارگانیسم‌ها) مربوط به دورهٔ زیست‌فناوری ................ است.
ح) زنبورهای کارگر با استفاده از اطلاعات زنبور یابنده دربارهٔ منبع غذایی به سمت آن پرواز می‌کنند و به کمک ................ خود، محل دقیق غذا را پیدا می‌کنند.
پاسخ این سوال همراه با حل تشریحی و نکات آموزشی
در یک قدمی شماست!
پاسخ تشریحیبستن پاسخ
الف) کربوکسیل ()
ب) ۲
ج) صورتی یا حد واسط
د) متافاز (متافاز ۱)
ه) لاکتیکی
و) شیمیوسنتزکننده یا باکتری نیترات‌ساز
ز) نوین
ح) بویایی
راه‌حل قدم‌به‌قدم
الف) آمینواسیدها با پیوند پپتیدی به هم وصل می‌شوند: گروه کربوکسیل یک آمینواسید با گروه آمین آمینواسید بعدی واکنش می‌دهد (و یک مولکول آب آزاد می‌شود). رشتهٔ پلی‌پپتید از سر آمین به سمت سر کربوکسیل ساخته می‌شود؛ پس آمینواسید دوم با گروه کربوکسیل خود به گروه آمین آمینواسید سوم متصل می‌شود.
ب) جلبک قهوه‌ای یک یوکاریوت است و یوکاریوت‌ها سه نوع رنابسپاراز دارند. پروتئین‌های رناتن هم مثل هر پروتئین دیگری از روی رنای پیک ساخته می‌شوند و رنای پیک را رنابسپاراز ۲ می‌سازد. پس ژن این پروتئین‌ها با رنابسپاراز ۲ رونویسی می‌شود.
ج) در گل میمونی، رابطهٔ دگره‌های رنگ گل بارزیت ناقص است: قرمز ()، سفید () و صورتی (). اگر دو گل رخ‌نمود متفاوت داشته باشند، آمیزش آن‌ها یکی از این سه حالت است:
- قرمز × سفید ← همهٔ زاده‌ها صورتی
- قرمز × صورتی ← زاده‌های قرمز و صورتی
- سفید × صورتی ← زاده‌های سفید و صورتی
در هر سه حالت رخ‌نمود صورتی (حد واسط) قطعاً در زاده‌ها دیده می‌شود.
د) در متافاز ۱ کاستمان، چهارتایه‌ها در استوای یاخته ردیف می‌شوند و جهت قرار گرفتن هر چهارتایه تصادفی است. همین آرایش‌های گوناگون باعث می‌شود فام‌تن‌ها با ترکیب‌های مختلف به گامت‌ها بروند و گامت‌ها از نظر دگره‌ها گوناگون شوند.
ه) در هر دو نوع تخمیر، هدف بازسازی است تا قندکافت ادامه پیدا کند. در تخمیر لاکتیکی، خودِ پیرووات (مادهٔ سه‌کربنی) الکترون‌های را می‌گیرد و به لاکتات تبدیل می‌شود. در تخمیر الکلی، ابتدا از پیرووات کربن‌دی‌اکسید جدا می‌شود و یک مادهٔ دوکربنی الکترون‌ها را می‌گیرد؛ پس پاسخ، تخمیر لاکتیکی است.
و) باکتری‌هایی که انرژی لازم برای ساختن مادهٔ آلی از کربن‌دی‌اکسید را به‌جای نور از واکنش‌های شیمیایی (اکسایش مواد معدنی) به دست می‌آورند، شیمیوسنتزکننده نام دارند؛ باکتری‌های نیترات‌ساز نمونه‌ای از آن‌ها هستند.
ز) در دورهٔ زیست‌فناوری نوین، با روش‌های مهندسی ژنتیک، ژن‌های ریزجانداران را تغییر می‌دهند و به این ترتیب خصوصیات آن‌ها را تغییر و اصلاح می‌کنند؛ مثلاً باکتری‌ای می‌سازند که انسولین انسان را تولید کند.
ح) زنبور یابنده با رقص خود، جهت و فاصلهٔ منبع غذا را به زنبورهای کارگر نشان می‌دهد. کارگرها با این اطلاعات به سمت منبع پرواز می‌کنند و وقتی به نزدیکی آن رسیدند، به کمک حس بویایی خود محل دقیق غذا را پیدا می‌کنند.
