سوال ۱۳ — سؤال ۱۳ امتحان نهایی زیست‌شناسی ۳ — تیر ۱۴۰۵
۰.۷۵ بارمدر مورد تغییر در مادهٔ وراثتی جانداران به پرسش‌های زیر پاسخ دهید.
الف) کدام نوع جهش جانشینی، موجب تغییر در ساختار اول پروتئین نمی‌شود؟
ب) در کدام نوع ناهنجاری ساختاری فام‌تنی (کروموزومی)، فقط در برخی موارد امکان افزایش طول فام‌تن وجود دارد؟
ج) اگر جهش در توالی افزاینده رخ دهد، چه تأثیری بر توالی پروتئین خواهد داشت؟
پاسخ این سوال همراه با حل تشریحی و نکات آموزشی
در یک قدمی شماست!
پاسخ تشریحیبستن پاسخ
الف) خاموش
ب) جابه‌جایی
ج) اثری ندارد.
راه‌حل قدم‌به‌قدم
الف) خاموش. در جهش جانشینی، یک نوکلئوتید جای نوکلئوتید دیگری را می‌گیرد. چون بیشتر آمینواسیدها بیش از یک رمزه دارند، گاهی رمزهٔ جدید همان آمینواسید قبلی را رمز می‌کند؛ در این صورت توالی آمینواسیدها (ساختار اول پروتئین) تغییری نمی‌کند. به این جهش، جهش خاموش می‌گوییم. (در جهش دگرمعنا یک آمینواسید عوض می‌شود و در جهش بی‌معنا رمز پایان زودتر ظاهر می‌شود؛ هر دو ساختار اول را تغییر می‌دهند.)
ب) جابه‌جایی. ناهنجاری‌های ساختاری فام‌تن را مقایسه کنیم:
- حذف: قطعه‌ای از فام‌تن از دست می‌رود؛ طول فام‌تن همیشه کم می‌شود.
- مضاعف‌شدگی: قطعه‌ای به فام‌تن همتا اضافه می‌شود؛ طول آن همیشه زیاد می‌شود.
- واژگونی: قطعه‌ای جدا می‌شود و وارونه سر جای خودش برمی‌گردد؛ طول فام‌تن تغییر نمی‌کند.
- جابه‌جایی: قطعه‌ای از فام‌تن جدا می‌شود و به فام‌تن غیرهمتا یا به جای دیگری از همان فام‌تن می‌رود؛ بسته به اینکه قطعه به کجا برود و آیا قطعه‌ای هم در عوض آن برگردد یا نه، طول فام‌تن ممکن است زیاد، کم یا بدون تغییر بماند.
پس فقط در جابه‌جایی است که افزایش طول فام‌تن در برخی موارد (نه همیشه) رخ می‌دهد.
ج) اثری ندارد. افزاینده توالی‌ای از دناست که پروتئین‌های تنظیمی (عوامل رونویسی) به آن متصل می‌شوند و سرعت یا میزان رونویسی ژن را زیاد می‌کنند. افزاینده جزو بخش رمزکنندهٔ ژن نیست؛ پس جهش در آن ممکن است مقدار پروتئین ساخته‌شده را تغییر دهد، اما بر توالی آمینواسیدهای پروتئین اثری ندارد.
