سوال ۱۹ — سؤال ۱۹ امتحان نهایی زیست‌شناسی ۳ — تیر ۱۴۰۵

الف) سیتوپلاسم (مادهٔ زمینه‌ای سیتوپلاسم) و سبزدیسه (بستره)

ب) $\mathrm{ATP}$ و $\mathrm{NADPH}$

ج) ریبولوزفسفات

الف) بیشتر پروتئین‌های سبزدیسه را ژن‌های هسته رمز می‌کنند؛ این پروتئین‌ها با رناتن‌های مادهٔ زمینه‌ای سیتوپلاسم ساخته می‌شوند و سپس به سبزدیسه وارد می‌شوند. اما سبزدیسه دنا و رناتن‌های مخصوص خود را هم دارد و برخی از پروتئین‌هایش را با رناتن‌های درون بستره (خود سبزدیسه) می‌سازد.

ب) در واکنش‌های وابسته به نور، انرژی نور در غشای تیلاکوئید جذب می‌شود. نتیجهٔ نهایی این واکنش‌ها، ساخته شدن ATP (به کمک آنزیم ATPساز) و NADPH است که هر دو در سمت بستره آزاد می‌شوند. این دو ماده سپس در چرخهٔ کالوین (در بستره) مصرف می‌شوند. (اکسیژن هم در این واکنش‌ها تولید می‌شود، اما از تجزیهٔ آب در فضای درون تیلاکوئید آزاد می‌شود، نه در بستره.)

ج) ریبولوزفسفات. در چرخهٔ کالوین، از هر ۱۲ مولکول قند سه‌کربنی، ۲ مولکول برای ساختن گلوکز و ترکیبات آلی دیگر از چرخه خارج می‌شوند و ۱۰ مولکول باقی‌مانده برای بازسازی مولکول پنج‌کربنی به کار می‌روند. این ۱۰ مولکول روی هم $10 \times 3 = 30$ کربن دارند که برای ساختن ۶ مولکول پنج‌کربنی ($6 \times 5 = 30$) کافی است. این مولکول‌های پنج‌کربنی ابتدا تک‌فسفاته هستند و ریبولوزفسفات نام دارند (همان مولکولی که در شکل با علامت سؤال مشخص شده است). سپس هر کدام با مصرف یک ATP یک فسفات دیگر می‌گیرند و به ریبولوزبیس‌فسفات (دوفسفاته) تبدیل می‌شوند تا دوباره با کربن‌دی‌اکسید ترکیب شوند.