سوال ۱ — سؤال ۱ امتحان نهایی زیست‌شناسی ۳ — تیر ۱۴۰۵
۲ بارمدرستی یا نادرستی هر یک از عبارت‌های زیر را بدون ذکر دلیل مشخص کنید.
الف) از نتایج آزمایش‌های گریفیت، چگونگی انتقال مادهٔ وراثتی به یاختهٔ دیگر مشخص شد.
ب) در مرحلهٔ آغاز رونویسی، پیوند بین رشتهٔ الگوی دنا و رنای درحال ساخت، شکسته می‌شود.
ج) برای صفت گروه خونی ABO برخلاف گروه خونی Rh، بیش از دو نوع دگره (الل) در فرد سالم دیده می‌شود.
د) در بیماری داسی‌شکل، جهش در هموگلوبین می‌تواند میزان گلوتامیک اسید آن را نسبت به هموگلوبین فرد سالم کاهش دهد.
ه) در یاختهٔ پارانشیم نرده‌ای برگ، تولید ATP به هر سه روش امکان‌پذیر است.
و) با افزایش تراکم اکسیژن محیط، میزان فتوسنتز در گیاه افزایش می‌یابد.
ز) در ژن‌درمانی، نسخهٔ سالم یک ژن، جایگزین نسخهٔ ناقص همان ژن در یاخته‌های فرد بیمار می‌شود.
ح) در موش مادر دارای ژن جهش‌یافتهٔ B، همانند موش مادر دارای ژن طبیعی، رفتار وارسی بچه‌موش‌های تازه‌متولدشده انجام می‌شود.
پاسخ این سوال همراه با حل تشریحی و نکات آموزشی
در یک قدمی شماست!
پاسخ تشریحیبستن پاسخ
الف) نادرست — ب) نادرست — ج) نادرست — د) درست یا نادرست (هر دو پذیرفته است) — ه) درست — و) نادرست — ز) نادرست — ح) درست
راه‌حل قدم‌به‌قدم
الف) نادرست. گریفیت نشان داد که ماده‌ای از باکتری‌های پوشینه‌دارِ کشته‌شده به باکتری‌های بدون پوشینه منتقل می‌شود و آن‌ها را پوشینه‌دار می‌کند؛ اما او نفهمید این ماده چیست و چگونه منتقل می‌شود. پس آزمایش‌های گریفیت چگونگی انتقال مادهٔ وراثتی را مشخص نکرد.
ب) نادرست. در مرحلهٔ آغاز، رنابسپاراز پیوندهای هیدروژنی بین دو رشتهٔ دنا را می‌شکند تا دو رشته از هم باز شوند. پیوند هیدروژنی بین رنای درحال ساخت و رشتهٔ الگو در مرحلهٔ طویل شدن شکسته می‌شود؛ یعنی وقتی رنابسپاراز جلو می‌رود و رنا از دنا جدا می‌شود.
ج) نادرست. گروه خونی ABO سه نوع دگره دارد (A، B و O)، ولی این سه دگره در جمعیت دیده می‌شوند. هر فرد برای هر ژن دو نسخه دارد (یکی از پدر و یکی از مادر)؛ پس در یک فرد حداکثر دو نوع دگره دیده می‌شود.
د) درست یا نادرست؛ هر دو پذیرفته است. در کم‌خونی داسی‌شکل، در زنجیرهٔ هموگلوبین، آمینواسید گلوتامیک اسید با آمینواسید والین جانشین می‌شود؛ پس هموگلوبین فرد بیمار یک گلوتامیک اسید کمتر (در هر زنجیرهٔ جهش‌یافته) دارد و از این نگاه عبارت درست است. از طرف دیگر، جهش در ژن هموگلوبین (دنا) رخ می‌دهد، نه در خود مولکول هموگلوبین؛ اگر کسی به همین دلیل عبارت را نادرست بداند هم نمره می‌گیرد.
راهنمای تصحیح رسمی برای این مورد گفته است که پاسخ «درست» و پاسخ «نادرست» هر دو نمره دارند.
ه) درست. یاخته‌های پارانشیم نرده‌ای برگ سبزدیسه و راکیزه دارند. پس در آن‌ها ATP به هر سه روش ساخته می‌شود: در سطح پیش‌ماده (مثلاً در قندکافت در مادهٔ زمینه‌ای سیتوپلاسم)، اکسایشی (در زنجیرهٔ انتقال الکترون راکیزه) و نوری (در غشای تیلاکوئید سبزدیسه).
و) نادرست. آنزیم روبیسکو هم با کربن‌دی‌اکسید و هم با اکسیژن واکنش می‌دهد. در گیاه اگر اکسیژن زیاد شود، روبیسکو بیشتر با اکسیژن کار می‌کند و تنفس نوری افزایش می‌یابد؛ در نتیجه میزان فتوسنتز کاهش می‌یابد.
ز) نادرست. در ژن‌درمانی، نسخهٔ سالم ژن را به یاخته‌های فرد بیمار وارد می‌کنند تا محصول سالم ساخته شود؛ نسخهٔ ناقص ژن سر جای خود باقی می‌ماند و جایگزین نمی‌شود.
ح) درست. موش مادر، چه ژن B آن طبیعی باشد چه جهش‌یافته، بچه‌موش‌ها را می‌بیند، می‌بوید و وارسی می‌کند. تفاوت در مرحلهٔ بعد است: در مادر طبیعی، اطلاعات حاصل از وارسی ژن B را در مغز فعال می‌کند و رفتار مراقبت از بچه‌ها دیده می‌شود؛ اما در مادری که ژن B آن جهش یافته است، این رفتار مراقبت انجام نمی‌شود.
