سوال ۳۰ — سؤال ۳۰ امتحان نهایی دین و زندگی ۳ — شهریور ۱۴۰۵، نوبت عصر

تقدیر الهی شامل همهٔ ویژگی‌ها، کیفیت‌ها، کمیت‌ها و کلیهٔ روابط میان موجودات می‌شود. یکی از تقدیرات الهی برای انسان این است که او دارای اختیار باشد؛ یعنی همان طور که مثلاً به آب، ویژگی مایع بودن را داده است، به انسان نیز ویژگی مختار بودن را عطا کرده است.

یا: خداوند این گونه تقدیر کرده که انسان کارهایش را «با اختیار انجام دهد» و کسی نمی‌تواند از اختیار که ویژگی ذاتی اوست، فرار کند؛ حتی اگر بخواهد آن را انکار کند و از آن فرار کند، باز هم این کار اختیاری بوده، چون همین کار را با خواست و ارادهٔ خود انجام داده است.

گام اول (تقدیر یعنی چه؟): «تقدیر» یعنی اندازه و ویژگی معین کردن. خداوند برای هر موجودی اندازه‌ها، ویژگی‌ها و رابطه‌هایش با موجودات دیگر را تعیین کرده است. این تقدیر شامل همه چیز می‌شود: ویژگی‌ها، کیفیت‌ها، کمیت‌ها و روابط میان موجودات.

گام دوم (اختیار هم یکی از همین ویژگی‌هاست): همان‌طور که خدا برای آب ویژگی «مایع بودن» و برای آتش ویژگی «سوزاندن» را تقدیر کرده، برای انسان هم ویژگی «مختار بودن» را تقدیر کرده است. پس اختیار انسان در برابر تقدیر الهی نیست؛ خودش جزئی از تقدیر الهی است.

گام سوم (کسی نمی‌تواند از اختیار فرار کند): چون اختیار ویژگی ذاتی انسان است، انسان نمی‌تواند از آن جدا شود. حتی کسی که بگوید «من اختیاری ندارم» و بخواهد اختیارش را انکار کند، همین انکار را با خواست و ارادهٔ خودش انجام داده است؛ یعنی باز هم از اختیارش استفاده کرده است.

نتیجه: خدا خواسته است که انسان کارهایش را با اختیار انجام دهد؛ پس اختیار داشتن انسان، خودش یک تقدیر الهی است.