سوال ۲۶ — سؤال ۲۶ امتحان نهایی دین و زندگی ۳ — شهریور ۱۴۰۵، نوبت عصر

یک تفاوت بنیادین میان این دو رابطه وجود دارد. مسجد از مصالح ساختمانی مانند سنگ و گچ و … تشکیل شده که هیچ کدام از آن‌ها را بنّا به وجود نیاورده. هر یک از این مصالح نیز خواصّی دارند که بنّا آن را ایجاد نمی‌کند. بنّا نه چسبندگی گچ را ایجاد می‌کند و نه سختی و استحکام سنگ را؛ یا: بنّا نه اجزای ساختمان را پدید آورده و نه خواص آن اجزا را. کار بنّا فقط جابه‌جا کردن مواد و چینش آن‌هاست.

اما خداوند، خالق سنگ و گچ و چوب، و خواصّ آن‌ها و حتی خالق خودِ بنّا است. بر این اساس وجود بنّا و نیز وجود مصالح و خواصّ آن‌ها، همه وابسته به خداست.

این سؤال دربارهٔ نیاز جهان به خدا است و می‌خواهد نشان دهد که این نیاز با نیاز یک ساختمان به سازنده‌اش فرق دارد.

گام اول (کار بنّا چیست؟): بنّا سنگ، گچ و آجر را نمی‌سازد؛ آن‌ها را از پیش آماده تحویل می‌گیرد. خاصیت‌های آن‌ها را هم نمی‌سازد: چسبندگیِ گچ و سختیِ سنگ از خودِ این مواد است، نه از بنّا. کار بنّا فقط جابه‌جا کردن و چیدن این مواد کنار هم است تا شکل مسجد پدید آید.

گام دوم (کار خدا چیست؟): خداوند نه‌تنها سنگ و گچ و چوب را آفریده، بلکه خاصیت‌های آن‌ها را هم او داده است؛ حتی خودِ بنّا را هم خدا آفریده است. پس هم وجود همهٔ این‌ها و هم ویژگی‌هایشان از خداست.

گام سوم (نتیجه): بنّا فقط به مواد موجود شکل می‌دهد، اما خداوند به همه چیز هستی می‌دهد. برای همین، رابطهٔ خدا با جهان را نمی‌توان با رابطهٔ بنّا و مسجد مقایسه کرد: وجود بنّا، وجود مصالح و خواص آن‌ها، همه به خدا وابسته است.