سوال ۶ — سؤال ۶ امتحان نهایی هویت اجتماعی — مرداد ۱۴۰۵

الف) ممکن است فردی از کاری آگاه باشد، اما تصمیم به انجام آن نگیرد.

ب) چون فرهنگی که اعتبار اجتماعی خود را از دست می‌دهد، فرهنگ حق است و جهت تغییرات به سوی فرهنگ باطل است؛ یا: چون فرهنگ جامعهٔ نبوی فرهنگ حق و فرهنگ جامعهٔ اموی فرهنگ باطل بود؛ یا: چون فرهنگ حق به فرهنگ باطل تبدیل شد (ذکر یک مورد کافی است).

پ) مشارکت فعال ایرانیان در حیات فکری جهان اسلام؛ یا: خدمات بی‌نظیری که حکیمان و شاعران ایرانی ارائه کردند؛ یا: معارف و هنرهایی که مسلمانان برای دستیابی به آن‌ها نیازمند آموختن زبان فارسی بودند؛ یا: معارف و هنرهایی که ایرانیان مسلمان تولید کردند؛ یا: خدمات بی‌نظیر فردوسی، مولوی، سعدی و حافظ (ذکر یک مورد کافی است).

ت) یکی از این موارد:

• افزایش جمعیت
• جوانی جمعیت
• حمایت از زوج‌های جوان
• توانمندسازی آنان در تأمین هزینه‌های زندگی
• تربیت نسل صالح و کارآمد
• ترویج و نهادینه‌سازی سبک زندگی ایرانی – اسلامی
• فرهنگ‌سازی برای احترام و تکریم سالمندان
• بهره‌مندی از تجارب و توانمندی‌های سالمندان
• برنامه‌ریزی برای توزیع متعادل جمعیت در نقاط مختلف کشور

الف) کنش انسان هم آگاهانه است و هم ارادی. آگاهی لازم است، چون بدون دانستن نمی‌توان کاری را انجام داد؛ اما آگاهی به‌تنهایی کافی نیست. ما از بسیاری از کارها آگاهیم، ولی تا تصمیم به انجامشان نگیریم، انجام نمی‌شوند. مثلاً دانش‌آموزی می‌داند که باید برای امتحان درس بخواند، اما اگر اراده نکند، این کار انجام نمی‌شود. پس برای انجام کنش، علاوه بر آگاهی، اراده هم لازم است.

ب) تحول فرهنگی وقتی مثبت است که جامعه از فرهنگ باطل به سوی فرهنگ حق برود و وقتی منفی است که جهت تغییر از فرهنگ حق به سوی فرهنگ باطل باشد. فرهنگ جامعهٔ نبوی (جامعه‌ای که پیامبر اکرم (ص) در مدینه بنا کرد) بر پایهٔ توحید و ارزش‌های الهی بود و فرهنگ حق به شمار می‌آمد. در جامعهٔ اموی، این فرهنگ اعتبار اجتماعی خود را از دست داد و ارزش‌های جاهلی مانند قبیله‌گرایی و دنیاطلبی دوباره رواج یافت؛ یعنی فرهنگ حق به فرهنگ باطل تبدیل شد. چون جهت این تغییر از حق به سوی باطل بود، این تحول منفی ارزیابی می‌شود.

پ) پس از ورود اسلام به ایران، ایرانیان مسلمان با شور و فعالیت فراوان در حیات فکری و علمی جهان اسلام شرکت کردند. حکیمان و شاعران بزرگ ایرانی مانند فردوسی، مولوی، سعدی و حافظ آثار ارزشمندی به زبان فارسی پدید آوردند و معارف و هنرهای فراوانی تولید شد. مسلمانان سرزمین‌های دیگر برای بهره بردن از این معارف و هنرها ناچار بودند فارسی بیاموزند. به این ترتیب، زبان فارسی پس از عربی به زبان دوم جهان اسلام تبدیل شد.

ت) کاهش جمعیت و پیری آن پیامدهای منفی برای جامعه دارد؛ مانند ضعیف شدن جامعه و محدود شدن گسترهٔ فرهنگ. برای همین در اصول کلی سیاست‌های جمعیتی کشور ما به ضرورت‌هایی مانند افزایش جمعیت و جوانی جمعیت، حمایت از زوج‌های جوان و توانمند کردن آن‌ها در تأمین هزینه‌های زندگی، تربیت نسل صالح و کارآمد، ترویج سبک زندگی ایرانی – اسلامی، احترام به سالمندان و بهره بردن از تجربه‌های آنان، و توزیع متعادل جمعیت در نقاط مختلف کشور توجه شده است. نوشتن یکی از این موارد کافی است.