سوال ۱۱ — سؤال ۱۱ امتحان نهایی هویت اجتماعی — مرداد ۱۴۰۵
۱.۵ بارمبا توجه به متن، به سؤال‌های زیر پاسخ دهید.
«در مکه دیده به جهان گشود. مردم شهرش او را به امانت‌داری و درستکاری می‌شناختند. سیمای نورانی‌اش چون ماه می‌درخشید. سنجیده سخن می‌گفت و باوقار رفتار می‌کرد. رفتارش احترام می‌آفرید و مهربانی‌اش دلبستگی. با همراهی دیگر مسلمانان، جامعه‌ای ساخت که هر فرد، چه عرب یا ایرانی، چه هندی یا آفریقایی در هر جایی از قلمرو آن، خود را در وطن خویش می‌یافت. فرهنگی ساخت که در پرتو آن، مردمی پراکنده که حتی به فرزندان خود رحم نمی‌کردند، به امتی شجاع، رئوف، همدل و مسئولیت‌پذیر تبدیل شدند.» (صلّی‌الله علیه و آله و سلّم)
الف) یک ویژگی هویتی که هم انتسابی و هم اجتماعی است، نام ببرید.
ب) از ویژگی‌هایِ فرزند، امانت‌دار، ایرانی، درستکار، کدام ویژگی‌ها «فردی و متغیر» هستند؟
پ) عبارت زیر تأثیر کدام بُعد هویت بر بُعد دیگر را نشان می‌دهد؟
«شجاع و مسئولیت‌پذیر، از ویژگی‌های مسلمانانی است که در جامعه و فرهنگ اسلامی زندگی می‌کنند.»
پاسخ این سوال همراه با حل تشریحی و نکات آموزشی
در یک قدمی شماست!
پاسخ تشریحیبستن پاسخ
الف) عرب یا ایرانی یا هندی یا آفریقایی یا فرزند یا اهل مکه (ذکر یک مورد کافی است).
ب) امانت‌دار و درستکار
پ) اجتماعی بر نفسانی؛ یا: اجتماعی بر روحانی؛ یا: اجتماعی بر اخلاقی؛ یا: اجتماعی بر روانی (ذکر یک مورد کافی است).
راه‌حل قدم‌به‌قدم
ویژگی‌های هویتی هر فرد را از چند جهت دسته‌بندی می‌کنند:
- انتسابی یا اکتسابی: ویژگی انتسابی را خودمان انتخاب نکرده‌ایم و از هنگام تولد با ماست؛ ویژگی اکتسابی را با تلاش و انتخاب خودمان به دست می‌آوریم.
- فردی یا اجتماعی: ویژگی فردی به خودِ فرد (بدن یا روح و اخلاق او) مربوط است؛ ویژگی اجتماعی از عضویت فرد در گروه‌ها و جامعه و از رابطه‌اش با دیگران پدید می‌آید.
- ثابت یا متغیر: بعضی ویژگی‌ها در طول زندگی ثابت می‌مانند و بعضی تغییر می‌کنند.
الف) ویژگی‌هایی مانند عرب، ایرانی، هندی، آفریقایی، اهل مکه یا فرزند (فرزندِ پدر و مادری معین بودن) را کسی خودش انتخاب نمی‌کند و از هنگام تولد با اوست؛ پس انتسابی هستند. از سوی دیگر، این ویژگی‌ها رابطهٔ فرد با دیگران را نشان می‌دهند (عضویت در یک قوم و ملت، یک شهر یا یک خانواده)؛ پس اجتماعی هم هستند. نوشتن یکی از آن‌ها کافی است.
ب) «فرزند» و «ایرانی» ویژگی‌های اجتماعی‌اند، چون رابطهٔ فرد را با خانواده و ملتش نشان می‌دهند. اما امانت‌دار و درستکار ویژگی‌های اخلاقی و درونی خودِ فردند؛ پس فردی هستند. این ویژگی‌ها با تلاش فرد به دست می‌آیند و ممکن است با رفتار او تقویت یا ضعیف شوند؛ پس متغیر هم هستند.
پ) شجاعت و مسئولیت‌پذیری ویژگی‌های روحی و اخلاقی افرادند؛ یعنی به بُعد نفسانی (روحی، اخلاقی یا روانی) هویت مربوط‌اند. عبارت می‌گوید این ویژگی‌ها از آنِ مسلمانانی است که در جامعه و فرهنگ اسلامی زندگی می‌کنند؛ یعنی زندگی در این جامعه و فرهنگ، این ویژگی‌های درونی را در افراد پرورش داده است. پس عبارت تأثیر بُعد اجتماعی هویت بر بُعد نفسانی آن را نشان می‌دهد.
