سوال ۳ — سؤال ۳ امتحان نهایی هویت اجتماعی — مرداد ۱۴۰۵

الف) گزینهٔ ۲ (غیرارادی – ارادی وابسته به دیگری)

ب) گزینهٔ ۳ (عقاید و ارزش‌های جامعهٔ دیگر را بپذیرد.)

پ) گزینهٔ ۴ (قوم‌گرایانه و ناسیونالیستی)

ت) گزینهٔ ۱ (افزایش قدرت و منزلت جامعه در میان سایر جوامع)

الف) گزینهٔ ۲. پیامدهای یک کنش دو نوع‌اند:

• پیامدهای غیرارادی: بدون ارادهٔ کسی و خودبه‌خود از کنش پدید می‌آیند.
• پیامدهای ارادی: خودشان کنشی هستند که با اراده انجام می‌شوند؛ اگر آن را خودِ کنشگر انجام دهد، ارادی وابسته به کنشگر است و اگر دیگران انجام دهند، ارادی وابسته به دیگری.

وقتی ورزش می‌کنیم، ضربان قلب خودبه‌خود بالا می‌رود و کسی آن را با اراده انجام نمی‌دهد؛ پس «بالا رفتن ضربان قلب» پیامدی غیرارادی است. اما «تشویق شدن» کاری است که دیگران (مثلاً مربی یا تماشاگران) با ارادهٔ خود انجام می‌دهند؛ پس پیامدی ارادی وابسته به دیگری است.

ب) گزینهٔ ۳. جامعه‌ها در تحول فرهنگی از فرهنگ‌های دیگر چیزهایی می‌گیرند. تا وقتی این داد و ستد در لایه‌های سطحی فرهنگ (هنجارها و رفتارها) باشد یا جامعه فقط عناصری را بگیرد که با هویت فرهنگی خودش سازگار است، هویتش حفظ می‌شود (گزینه‌های ۱، ۲ و ۴). اما اگر جامعه‌ای عقاید و ارزش‌های جامعهٔ دیگر را بپذیرد، یعنی لایه‌های عمیق فرهنگش عوض شود، هویت فرهنگی خود را از دست می‌دهد و به آن جامعه ملحق می‌شود.

پ) گزینهٔ ۴. مستشرقان (شرق‌شناسان غربی) در مطالعهٔ جوامع اسلامی، هویت این جوامع را به گذشتهٔ تاریخی و قلمرو جغرافیایی هر قوم محدود می‌کردند و آن را با عنوان‌هایی مانند هویت قوم‌گرایانه (قومی) و ناسیونالیستی (ملی‌گرایانه) معرفی می‌کردند؛ یعنی هویت اسلامی و فراقومی این جوامع را نادیده می‌گرفتند. عنوان‌های «توحیدی» یا «اساطیری» در این دیدگاه جایی ندارند.

ت) گزینهٔ ۱. کاهش جمعیت برای جامعه پیامدهای منفی دارد:

• جمعیت پیر و سالمند می‌شود (گزینهٔ ۴)؛
• کسانی که فرهنگ جامعه را زنده نگه می‌دارند و گسترش می‌دهند کمتر می‌شوند و گسترهٔ فرهنگ محدود می‌شود (گزینهٔ ۲)؛
• جامعه ضعیف می‌شود و زمینهٔ تسلط جوامع و فرهنگ‌های دیگر بر آن فراهم می‌شود (گزینهٔ ۳).

«افزایش قدرت و منزلت جامعه» برعکس، پیامد جمعیت کافی و پویاست؛ کاهش جمعیت قدرت و منزلت جامعه را کم می‌کند. پس این پیامد را به دنبال ندارد.