سوال ۵ — سؤال ۵ امتحان نهایی هویت اجتماعی — مرداد ۱۴۰۵

الف) عقل

ب) خانواده

پ) تقلیدی

ت) جاهله

الف) عقل. فرهنگ‌ها عقاید و ارزش‌های گوناگونی دارند و همهٔ آن‌ها درست نیستند. برای شناختن فرهنگ حق از فرهنگ باطل به معیار نیاز داریم. دو ابزار مهم این شناخت، وحی (پیام خدا که از راه پیامبران به انسان رسیده) و عقل (نیروی اندیشه و استدلال انسان) هستند؛ عقاید و ارزش‌هایی که با عقل و وحی سازگار باشند، حق‌اند.

ب) خانواده. هر فرد از همان کودکی در خانواده زبان، آداب، عقاید و ارزش‌های جامعه را یاد می‌گیرد. این آموزش‌ها نخستین آموزش‌هایی است که فرد می‌بیند و تا پایان عمر در او می‌ماند؛ برای همین خانواده اولین و مهم‌ترین جایی است که فرد در آن با جامعه آشنا می‌شود.

پ) تقلیدی. در برخورد جوامع غیرغربی با فرهنگ غرب، گروهی رویکرد تقلیدی داشتند؛ یعنی می‌خواستند بی‌چون و چرا از فرهنگ غرب پیروی کنند. در ایران، متفکرانی آثاری در نقد این رویکرد نوشتند؛ کتاب‌هایی مانند «بازگشت به خویشتن» (علی شریعتی) و «فطرت» (مرتضی مطهری) از این آثارند. این کتاب‌ها جامعه را به بازگشت به هویت فرهنگی و اسلامی خود دعوت می‌کردند.

ت) جاهله. فارابی، فیلسوف مسلمان، جوامع را بر پایهٔ آرمان‌ها و ارزش‌هایشان دسته‌بندی کرده است. جامعه‌ای که آرمان‌ها و ارزش‌هایش الهی و عقلانی باشد، مدینهٔ فاضله است و جامعه‌ای که چنین نباشد، جامعهٔ جاهله نام دارد؛ پس جای خالی «جاهله» است.