سوال ۱۵ — سؤال ۱۵ امتحان نهایی عربی، زبان قرآن ۳ — مرداد ۱۴۰۴

الف) ۲ (فِعْلُ أمرٍ، مَعْلومٌ) — ب) ۱ (اِسْمٌ، مُفْرَدٌ، مؤنّث، نَكِرةٌ، اِسم الفاعِلِ / حال)

این آیه خطاب به «نفسِ آرام‌گرفته» است: ﴿يا أيَّتُها النَّفْسُ المُطْمَئِنَّةُ ارْجِعي إلى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً﴾؛ یعنی «به سوی پروردگارت بازگرد، در حالی که خشنود و پسندیده‌ای». چون مخاطب («النَّفْس») مؤنث است، فعل و ضمیرها مؤنث آمده‌اند («ارجِعي»، «رَبِّكِ»).

الف) «ارجِعي» از «رَجَعَ / يَرْجِعُ» (بازگشت) ساخته شده: از مضارعِ مخاطبِ مؤنث «تَرْجِعينَ»، «تـ» اول و «ن» آخر حذف شده و چون حرفِ بعد («ر») ساکن است، همزه در اولش آمده؛ پس فعل امر است («بازگرد»). فعل امر همیشه معلوم است. گزینهٔ ۱ نادرست است، چون فعل نه مضارع است نه مجهول. پاسخ: ۲.

ب) «راضِيَة» بر وزن «فاعِلة» است؛ یعنی اسم فاعل از «رَضِيَ» (خشنود شد). «ة» نشان می‌دهد مؤنث است، تنها یک نفر است (مفرد) و تنوین دارد و «ال» ندارد (نکره). در جمله، حالتِ فاعلِ «ارجِعي» (همان نفس) را هنگام بازگشت بیان می‌کند و منصوب است؛ پس حال است. پاسخ: ۱.

گزینهٔ ۲ نادرست است: «راضِيَة» مذکر نیست، اسم مفعول نیست (اسم مفعولِ این آیه «مَرْضِيَّة» یعنی «پسندیده» است) و مفعول مطلق هم نیست، چون مصدرِ فعلِ جمله نیست.