سوال ۳ — سؤال ۳ امتحان نهایی سلامت و بهداشت — شهریور ۱۴۰۵، نوبت عصر

الف) خودمراقبتی

ب) روی

پ) کالری یا انرژی

ت) هاگ‌هایی یا کپک یا قارچ

ث) خودآزمایی

ج) پیشگیری

چ) هویت مطلوب

ح) امتحان کردن

الف) خودمراقبتی. خودمراقبتی یعنی کارهایی که هر فرد آگاهانه برای حفظ و بهتر کردن سلامت خود و خانواده‌اش انجام می‌دهد؛ مانند تغذیهٔ سالم، ورزش، خواب کافی و دوری از رفتارهای پرخطر.

ب) روی. روی از ریزمغذی‌هایی است که برای رشد و تقسیم سلول‌ها و رسیدن به بلوغ لازم است. کمبود آن در دوران رشد، سرعت رشد را کم می‌کند و بلوغ را عقب می‌اندازد.

پ) کالری (انرژی). طبق قانون تعادل انرژی، اگر انرژی (کالری) که از غذا می‌گیریم با انرژی که بدن مصرف می‌کند برابر باشد، وزن ثابت می‌ماند. اگر دریافت بیشتر باشد، انرژی اضافه به شکل چربی ذخیره می‌شود و وزن بالا می‌رود و اگر کمتر باشد، وزن کم می‌شود.

ت) هاگ (کپک یا قارچ). کپک‌ها نوعی قارچ‌اند که روی میوه‌ها رشد می‌کنند. لکه‌های سیاه روی میوه، انبوهی از هاگ‌های این قارچ‌هاست که بدون میکروسکوپ هم دیده می‌شوند. میوهٔ کپک‌زده را نباید خورد.

ث) خودآزمایی. در خودآزمایی، فرد خودش به‌طور منظم بدنش را بررسی می‌کند تا هر تغییر غیرعادی (مانند توده یا خال تازه) را زود ببیند. غربالگری هم آزمایش‌هایی است که برای افراد به‌ظاهر سالم انجام می‌شود تا بیماری پیش از پیدا شدن نشانه‌ها کشف شود. هرچه سرطان زودتر تشخیص داده شود، درمانش موفق‌تر است.

ج) پیشگیری. برای کنترل ایدز سه کار در کنار هم انجام می‌شود: اطلاع‌رسانی (آگاه کردن مردم از راه‌های انتقال)، پیشگیری (پرهیز از رفتارهای پرخطر و استفاده نکردن از وسایل تیز و سرنگ مشترک) و تشخیص زودهنگام (آزمایش به‌موقع).

چ) هویت مطلوب. خودآگاهی یعنی شناخت توانایی‌ها، ضعف‌ها، علاقه‌ها و ارزش‌های خود. کسی که خودش را خوب می‌شناسد، تصویر روشنی از این‌که کیست و چه می‌خواهد پیدا می‌کند؛ یعنی هویت مطلوب در او شکل می‌گیرد و کمتر به‌دنبال رفتارهای پرخطر می‌رود.

ح) امتحان کردن. اعتیاد معمولاً با یک بار امتحان کردن از روی کنجکاوی، فشار دوستان یا برای فرار از مشکلات شروع می‌شود. فرد فکر می‌کند «یک بار که چیزی نیست»، ولی تکرار مصرف کم‌کم به وابستگی و اعتیاد می‌رسد. پس بهترین راه، «نه» گفتن از همان بار اول است.