سوال ۳ — سؤال ۳ امتحان نهایی زیست‌شناسی ۳ — شهریور ۱۴۰۵، نوبت عصر
۲ بارمبرای کامل کردن هر یک از عبارت‌های زیر، از بین کلمات داخل پرانتز، کلمهٔ مناسب را انتخاب کنید.
الف) در جاندار مورد مطالعهٔ (اسکینر – ایوری)، تعداد جایگاه‌های آغاز همانندسازی می‌تواند بسته به مراحل رشد و نمو تنظیم شود.
ب) ساخت پروتئین‌های هیستون، توسط رناتن‌های (آزاد در مادهٔ زمینه‌ای – متصل به شبکهٔ آندوپلاسمی) سیتوپلاسم صورت می‌گیرد.
ج) صفت گروه خونی ABO (برخلاف – همانند) صفت رنگ گل میمونی، نوعی صفت گسسته است.
د) اگر روی فام‌تن X در انسان ژن Rh دیده شود، ناهنجاری ساختاری (مضاعف‌شدگی – جابه‌جایی) رخ داده است.
ه) در یاخته‌های غلاف آوندی برگ گل رز، ساخته شدن (نوری – اکسایشی) ATP دیده می‌شود.
و) از سبزینهٔ a مرکز واکنش فتوسیستم ۲، (الکترون – انرژی) به مولکول بعدی منتقل می‌شود.
ز) از ویروس به عنوان ناقل همسانه‌سازی در (اولین ژن‌درمانی – ساخت انسولین) استفاده شد.
ح) جوجه‌غازها با نوعی یادگیری به نام (نقش‌پذیری – آزمون و خطا)، رفتارهای اساسی مانند جست‌وجوی غذا را از مادر یاد می‌گیرند.
پاسخ این سوال همراه با حل تشریحی و نکات آموزشی
در یک قدمی شماست!
پاسخ تشریحیبستن پاسخ
الف) اسکینر — ب) آزاد در مادهٔ زمینه‌ای — ج) همانند — د) جابه‌جایی — ه) اکسایشی — و) الکترون — ز) اولین ژن‌درمانی — ح) نقش‌پذیری
راه‌حل قدم‌به‌قدم
الف) اسکینر. در یوکاریوت‌ها، تعداد جایگاه‌های آغاز همانندسازی بسته به مرحلهٔ رشد و نمو تنظیم می‌شود؛ مثلاً در دوران جنینی که یاخته‌ها سریع تقسیم می‌شوند، این جایگاه‌ها بیشترند. اسکینر رفتار موش (یک جانور یوکاریوت) را در جعبهٔ اسکینر بررسی کرد؛ اما ایوری روی باکتری کار کرد که پروکاریوت است و دنای حلقوی‌اش معمولاً فقط یک جایگاه آغاز همانندسازی دارد.
ب) آزاد در مادهٔ زمینه‌ای. هیستون‌ها پروتئین‌هایی هستند که درون یاخته (در هسته) به کار می‌روند و از یاخته ترشح نمی‌شوند. پروتئین‌هایی که در مادهٔ زمینه‌ای، هسته و اندامک‌هایی مثل راکیزه به کار می‌روند، توسط رناتن‌های آزاد ساخته می‌شوند؛ رناتن‌های متصل به شبکهٔ آندوپلاسمی بیشتر پروتئین‌های ترشحی و غشایی را می‌سازند.
ج) همانند. صفتی که رخ‌نمودهایش چند حالت مشخص و جدا از هم دارد، گسسته است. گروه خونی ABO چهار رخ‌نمود مشخص (A، B، AB و O) دارد و رنگ گل میمونی هم سه رخ‌نمود مشخص (قرمز، صورتی و سفید)؛ پس هر دو گسسته‌اند.
د) جابه‌جایی. ژن Rh در انسان روی فام‌تن شمارهٔ ۱ است. اگر این ژن روی فام‌تن X دیده شود، یعنی قطعه‌ای از فام‌تن ۱ به فام‌تنی غیرهمتا منتقل شده است؛ این ناهنجاری جابه‌جایی است. در مضاعف‌شدگی، قطعه‌ای از فام‌تن تکرار می‌شود و این قطعه از فام‌تن همتا می‌آید، نه از یک فام‌تن غیرهمتا.
ه) اکسایشی. گل رز یک گیاه دولپهٔ C3 است. بر پایهٔ کتاب درسی، در این گیاهان یاخته‌های غلاف آوندی سبزدیسه ندارند؛ پس ساخت نوری ATP (که در تیلاکوئیدهای سبزدیسه انجام می‌شود) در آن‌ها رخ نمی‌دهد. اما این یاخته‌ها زنده‌اند و تنفس یاخته‌ای دارند و در راکیزه‌هایشان ATP را به روش اکسایشی می‌سازند.
و) الکترون. در آنتن‌های گیرندهٔ نور، رنگیزه‌ها انرژی را به یکدیگر منتقل می‌کنند تا به مرکز واکنش برسد. سبزینهٔ a مرکز واکنش، با گرفتن این انرژی برانگیخته می‌شود و الکترون از دست می‌دهد؛ این الکترون به مولکول بعدی (نخستین پذیرندهٔ الکترون در زنجیرهٔ انتقال الکترون) منتقل می‌شود.
ز) اولین ژن‌درمانی. در اولین ژن‌درمانی، نسخهٔ سالم ژن را با کمک یک ویروس به عنوان ناقل به یاخته‌های بیمار وارد کردند. در ساخت انسولین با مهندسی ژنتیک، ناقل دیسک (پلازمید) بود.
ح) نقش‌پذیری. جوجه‌غازها پس از بیرون آمدن از تخم، نخستین جسم متحرکی را که می‌بینند (معمولاً مادر) دنبال می‌کنند. این نوع یادگیری که در دورهٔ کوتاهی از زندگی رخ می‌دهد، نقش‌پذیری است و جوجه با آن رفتارهایی مانند جست‌وجوی غذا را از مادر یاد می‌گیرد.
