سوال ۲۳ — سؤال ۲۳ امتحان نهایی زیست‌شناسی ۳ — مرداد ۱۴۰۳
۱.۲۵ بارمبرای هر یک از موارد زیر دلیل علمی بنویسید.
الف) شیر پس از مدتی می‌آموزد که از حلقهٔ آتش در سیرک بپرد.
ب) شامپانزه‌ها از تکه‌های چوب یا سنگ به شکل سندان و چکش استفاده می‌کنند.
ج) دم بلند و زینتی طاووس نر احتمال بقای آن را کاهش می‌دهد. (دو مورد)
د) سارهایی که تجربهٔ مهاجرت دارند بهتر از آن‌هایی که برای نخستین بار مهاجرت می‌کنند، مسیر مهاجرت را تشخیص می‌دهند.
پاسخ این سوال همراه با حل تشریحی و نکات آموزشی
در یک قدمی شماست!
پاسخ تشریحیبستن پاسخ
الف) یادگیری شرطی‌شدن فعال یا آزمون و خطا (یا: جانور بین رفتار خود و پاداشی که دریافت می‌کند ارتباط برقرار کرده و این رفتار را تکرار می‌کند).
ب) تا پوستهٔ سخت میوه‌ها را بشکنند (یا: انجام رفتار حل مسئله).
ج) ۱- جانور را بیشتر در معرض دید شکارچیان قرار می‌دهد؛ ۲- حرکت و فرار جانور را کُند و دشوار می‌کند.
د) یادگیری (تجربه) در مهاجرت و مسیریابی نقش دارد.
راه‌حل قدم‌به‌قدم
الف) شیر در ابتدا نمی‌داند باید از حلقهٔ آتش بپرد. هر بار که این کار را درست انجام می‌دهد، پاداش (مثلاً غذا) می‌گیرد. کم‌کم شیر بین رفتار خود (پریدن) و پاداش ارتباط برقرار می‌کند و آن رفتار را تکرار می‌کند. این نوع یادگیری، شرطی‌شدن فعال (یادگیری با آزمون و خطا) است.
ب) شامپانزه از سنگ یا چوب مثل سندان و چکش استفاده می‌کند تا پوستهٔ سخت میوه‌ها را بشکند و به مغز آن برسد. به‌کار بردن ابزار برای رسیدن به هدف، نمونه‌ای از حل مسئله است؛ یعنی جانور با استفاده از تجربه‌های قبلی و استدلال، راه‌حل تازه‌ای برای یک مشکل پیدا می‌کند.
ج) دم بلند و پرهای رنگارنگ طاووس نر به جلب جفت کمک می‌کند (انتخاب جفت)، اما هزینه هم دارد:
- جانور را برای شکارچیان آشکارتر می‌کند و بیشتر در معرض دید آن‌ها قرار می‌دهد.
- دم بلند و سنگین، حرکت و فرار جانور را کُند و دشوار می‌کند.
پس این صفت احتمال زادآوری طاووس نر را زیاد می‌کند ولی احتمال بقای او را کاهش می‌دهد.
د) مهاجرت رفتاری است که پایهٔ غریزی دارد، اما یادگیری هم در آن نقش دارد. سارهای باتجربه در مهاجرت‌های قبلی نشانه‌های مسیر را آموخته‌اند؛ برای همین بهتر از سارهایی که نخستین بار مهاجرت می‌کنند، مسیر را پیدا می‌کنند.
راهنمای تصحیح رسمیِ این برگه فقط برای بخش‌های (الف) و (ب) پاسخ دارد؛ پاسخ بخش‌های (ج) و (د) بر پایهٔ کتاب درسی نوشته شده است. طبق راهنما، در (الف) جملهٔ «جانور بین رفتار خود و پاداشی که دریافت می‌کند ارتباط برقرار کرده و این رفتار را تکرار می‌کند» و در (ب) «انجام رفتار حل مسئله» هم پاسخ کامل به شمار می‌آید.
