سوال ۱۵ — سؤال ۱۵ امتحان نهایی دین و زندگی ۳ — مرداد ۱۴۰۴

در پیدایش هر پدیده ممکن است چند عامل به صورت مجموعه و با همکاری یکدیگر مشارکت کنند.

یا: مثلاً در رویش یک گل، مجموعه‌ای از باغبان، خاک، آب، نور و حرارت دست به دست هم می‌دهند و با مشارکت یکدیگر گل را پدید می‌آورند.

یا: در پیدایش یک چیز، هر عامل به طور مستقیم نقش خاص خود را دارد که با نقش دیگری متفاوت است.

«عرضی» یعنی «در کنار هم» و «هم‌ردیف». علل عرضی عامل‌هایی‌اند که کنار هم و در یک ردیف کار می‌کنند تا پدیده‌ای به وجود آید.

نمونه: برای رویش یک گل، باغبان، خاک، آب، نور و گرما همه لازم‌اند. هر کدام نقش خاص خودش را دارد (یکی غذا می‌دهد، یکی انرژی، یکی مراقبت) و هیچ‌کدام کار دیگری را انجام نمی‌دهد؛ اما با همکاری هم، گل پدید می‌آید.

پس ویژگی علل عرضی این است که هر عامل به طور مستقیم و با نقشی متفاوت از بقیه، در پیدایش پدیده سهم دارد.

این علت‌ها در برابر علل طولی قرار می‌گیرند: همهٔ این عامل‌های کنار هم، در وجود و اثرشان به خدا وابسته‌اند؛ یعنی در طولِ خواست و ارادهٔ خدا کار می‌کنند.