سوال ۱ — سؤال ۱ امتحان نهایی زیست‌شناسی ۳ — مرداد ۱۴۰۴

الف) درست — ب) درست — ج) درست — د) درست — ه) نادرست — و) نادرست — ز) درست — ح) درست

الف) درست. در آزمایش چهارم گریفیت، باکتری‌های پوشینه‌دارِ کشته‌شده با گرما را همراه با باکتری‌های زندهٔ بدون پوشینه به موش تزریق کردند؛ موش مرد و در خونش باکتری پوشینه‌دارِ زنده دیده شد. امروزه می‌دانیم علت این است که ژن سازندهٔ پوشینه از باکتری‌های کشته‌شده وارد برخی از باکتری‌های بدون پوشینه شده و آن‌ها را به باکتری پوشینه‌دار تبدیل کرده است.

ب) درست. نمونهٔ کتاب برای رابطهٔ ژن و پروتئین، بیماری کم‌خونی ناشی از گویچه‌های قرمز داسی‌شکل است. علت این بیماری تغییر در ژن هموگلوبین (جانشینی یک نوکلئوتید) است که باعث می‌شود در پروتئین هموگلوبین یک آمینواسید عوض شود.

ج) درست. بیماری‌های وابسته به جنسی که در کتاب آمده (مثل هموفیلی) وابسته به X و نهفته‌اند. دختر بیمار ژن‌نمود $X^aX^a$ دارد؛ یکی از این دو $X^a$ را از پدر گرفته است، پس پدر $X^aY$ و بیمار است. پسرِ این دختر هم کروموزوم X خود را فقط از مادر می‌گیرد که حتماً $X^a$ است؛ پس پسر هم $X^aY$ و بیمار است.

د) درست. در مضاعف‌شدگی، قطعه‌ای از یک کروموزوم جدا می‌شود و به کروموزوم همتای خود می‌چسبد. برای جدا شدن قطعه، پیوندهای فسفودی‌استر رشته‌های دنا شکسته می‌شوند و برای چسبیدن آن به کروموزوم دیگر، پیوندهای فسفودی‌استر تازه تشکیل می‌شوند.

ه) نادرست. پمپ‌های زنجیرهٔ انتقال الکترون، یون‌های $\mathrm{H^+}$ را از بخش داخلی راکیزه به فضای بین دو غشا می‌فرستند؛ پس غلظت $\mathrm{H^+}$ در فضای بین دو غشا بیشتر است. اما آب در انتهای زنجیره و در بخش داخلی راکیزه ساخته می‌شود (اکسیژن الکترون‌ها را می‌گیرد و با $\mathrm{H^+}$ آب می‌سازد)، یعنی جایی که غلظت $\mathrm{H^+}$ کمتر است.

و) نادرست. کیسه‌های غشایی (تیلاکوئیدها) بخشی از ساختار سبزدیسه‌اند. همهٔ جانداران فتوسنتزکننده سبزدیسه ندارند و در فتوسنتزکننده‌هایی مانند برخی باکتری‌ها این کیسه‌ها دیده نمی‌شوند؛ پس کلمهٔ «همهٔ» این عبارت را نادرست می‌کند.

ز) درست. در زیست‌فناوری سنتی و کلاسیک، انسان از فرایند تخمیر (به کمک جانداران ذره‌بینی) برای تهیهٔ فراورده‌هایی مانند نان، ماست و سرکه استفاده می‌کرد.

ح) درست. رفتار قلمروخواهی یعنی جانور از منطقه‌ای که منابع آن را در اختیار دارد، هم در برابر افراد هم‌گونهٔ خود و هم در برابر افراد گونه‌های دیگر دفاع می‌کند.