سوال ۳ — سؤال ۳ امتحان نهایی زیست‌شناسی ۳ — دی ۱۴۰۴

الف) آمین — ب) رمزگذار — ج) مادر — د) یک جفت — ه) بخش داخلی — و) درونی — ز) می‌تواند — ح) دگرخواهی

الف) آمین. هر آمینواسید یک گروه آمین و یک گروه کربوکسیل دارد. در ساخته شدن پیوند پپتیدی، گروه کربوکسیل یک آمینواسید با گروه آمین آمینواسید بعدی پیوند می‌دهد. پس در اولین آمینواسید (ابتدای رشته) گروه آمین آزاد می‌ماند و در آخرین آمینواسید، گروه کربوکسیل آزاد است.

ب) رمزگذار. رنا از روی رشتهٔ الگو و مکمل آن ساخته می‌شود؛ پس ترتیب نوکلئوتیدهایش مانند رشتهٔ دیگر دنا، یعنی رشتهٔ رمزگذار، است (فقط در رنا به جای باز T، باز U قرار دارد).

ج) مادر. هموفیلی بیماری وابسته به X نهفته است. پسر کروموزوم X خود را از مادر و کروموزوم Y را از پدر می‌گیرد؛ پس پسر هموفیل ($X^hY$) دگرهٔ بیماری را از مادر گرفته است و مادرش می‌تواند ناقل ($X^HX^h$) باشد. پدر نمی‌تواند ناقل باشد، چون مرد فقط یک X دارد و اگر دگرهٔ بیماری داشته باشد، خودش بیمار است.

د) یک جفت. دنا دورشته‌ای است و هر نوکلئوتید با نوکلئوتید مکمل خود در رشتهٔ مقابل جفت شده است. اگر در یک نوکلئوتید جانشینی رخ دهد، نوکلئوتید مکمل آن در رشتهٔ دیگر هم (پس از همانندسازی) عوض می‌شود؛ پس در کل یک جفت نوکلئوتید تغییر می‌کند.

ه) بخش داخلی. پمپ‌های زنجیرهٔ انتقال الکترون، پروتون‌ها ($\mathrm{H^+}$) را از بخش داخلی راکیزه به فضای بین دو غشا می‌فرستند؛ پس غلظت پروتون در فضای بین دو غشا بیشتر می‌شود. پروتون‌ها بر اساس شیب غلظت تمایل دارند به بخش داخلی برگردند و از راه مجموعهٔ آنزیمی ATP‌ساز برمی‌گردند؛ در همین حین ATP ساخته می‌شود.

و) درونی. تجزیهٔ نوری آب در فضای درون تیلاکوئید انجام می‌شود: آب به اکسیژن، الکترون و پروتون تجزیه می‌شود. پروتون‌های حاصل در فضای درونی تیلاکوئید می‌مانند و غلظت پروتون آن‌جا بالا می‌رود.

ز) می‌تواند. دیسک (پلازمید) مولکول دنای حلقوی کوچکی جدا از فام‌تن اصلی باکتری است که جایگاه آغاز همانندسازی خودش را دارد؛ پس می‌تواند مستقل از ژنوم میزبان همانندسازی کند. به همین دلیل در مهندسی ژنتیک از آن به‌عنوان ناقل ژن استفاده می‌شود.

ح) دگرخواهی. زنبورهای نگهبان از کندو دفاع می‌کنند و حتی ممکن است در این راه جان خود را از دست بدهند. رفتاری که به سود دیگران و به زیان خود فرد است، دگرخواهی نام دارد. نگهبانان با کمک به بقای خویشاوندانشان، به رسیدن ژن‌های مشترکشان به نسل بعد کمک می‌کنند.