سوال ۱۹ — سؤال ۱۹ امتحان نهایی زیست‌شناسی ۳ — دی ۱۴۰۴
۱.۷۵ بارمدر ارتباط با زیست‌فناوری، به پرسش‌های زیر پاسخ دهید.
الف) برای تشکیل دنای نوترکیب با مهندسی ژنتیک، دو آنزیم به کار رفته را نام ببرید.
ب) یک روش که به انتقال دنای نوترکیب به یاختهٔ میزبان کمک می‌کند را بنویسید.
ج) چرا در مهندسی بافت، از یاخته‌های تمایزیافتهٔ ماهیچه‌ای نمی‌توانیم استفاده کنیم؟
د) امروزه برای تشخیص بیماری، زمانی که هنوز علائم آن ظاهر نشده یا میزان عامل بیماری‌زا در بدن پایین است، چگونه با کمک زیست‌فناوری صورت می‌گیرد؟
پاسخ این سوال همراه با حل تشریحی و نکات آموزشی
در یک قدمی شماست!
پاسخ تشریحیبستن پاسخ
الف) لیگاز و آنزیم برش‌دهنده
ب) شوک الکتریکی یا شوک حرارتی همراه با مواد شیمیایی (ذکر یک مورد کافی است)
ج) چون به مقدار کم تکثیر می‌شوند یا اصلاً تکثیر نمی‌شوند.
د) شناسایی نوکلئیک‌اسید عامل بیماری‌زا
راه‌حل قدم‌به‌قدم
الف) برای ساختن دنای نوترکیب، ابتدا آنزیم برش‌دهنده دیسک (ناقل) و دنای دارای ژن مورد نظر را در جایگاه‌های تشخیص ویژه‌ای برش می‌دهد و در دو سر قطعه‌ها انتهای چسبنده می‌سازد. سپس آنزیم لیگاز قطعه‌ها را با برقراری پیوند فسفودی‌استر به هم وصل می‌کند و دنای نوترکیب ساخته می‌شود.
ب) برای اینکه دنای نوترکیب وارد باکتری شود، باید در دیوارهٔ باکتری منافذی ایجاد شود؛ برای این کار از شوک الکتریکی یا شوک حرارتی همراه با مواد شیمیایی استفاده می‌کنند.
در راهنمای تصحیح آمده است که نوشتن یکی از این دو روش کافی است.
ج) در مهندسی بافت، یاخته‌ها را در آزمایشگاه تکثیر می‌کنند تا بافت یا اندام مورد نیاز ساخته شود. یاخته‌های تمایزیافته، مانند یاخته‌های ماهیچه‌ای، به مقدار کم تکثیر می‌شوند یا اصلاً تکثیر نمی‌شوند؛ پس نمی‌توان از آن‌ها تعداد کافی یاخته به دست آورد. به همین دلیل در مهندسی بافت از یاخته‌های بنیادی استفاده می‌کنند که توان تقسیم و تمایز دارند.
د) در این روش، نوکلئیک‌اسید (دنا یا رنای) عامل بیماری‌زا در نمونه‌ای از بدن فرد شناسایی می‌شود. چون این روش حتی مقدار بسیار کم مادهٔ وراثتی عامل بیماری را هم پیدا می‌کند، بیماری را می‌توان زمانی که مقدار عامل بیماری‌زا کم است و هنوز علائمی ظاهر نشده، تشخیص داد.
