سوال ۲ — سؤال ۲ امتحان نهایی زیست‌شناسی ۳ — دی ۱۴۰۴

الف) فامینه یا کروماتین

ب) پیرایش

ج) هم‌توانی

د) جابه‌جایی

ه) اکسیژن

و) سه

ز) همسانه‌سازی

ح) یادگیری

الف) در یوکاریوت‌ها دنا همراه با پروتئین‌هایی به نام هیستون، رشته‌های فامینه (کروماتین) را می‌سازد. پیش از همانندسازی، پیچ و تاب فامینه باز می‌شود و هیستون‌ها از دنا جدا می‌شوند تا آنزیم‌های همانندسازی به دنا دسترسی داشته باشند.

ب) در یوکاریوت‌ها، رنایی که از روی ژن ساخته می‌شود، هم رونوشت بیانه‌ها (اگزون‌ها) و هم رونوشت میانه‌ها (اینترون‌ها) را دارد. در فرایند پیرایش، رونوشت میانه‌ها از رنا حذف و رونوشت بیانه‌ها به هم وصل می‌شوند تا رنای بالغ ساخته شود. (دقیق‌تر بگوییم، خود دنا تغییری نمی‌کند و بخشی که حذف می‌شود رونوشت میانه در رناست.)

ج) در رابطهٔ هم‌توانی، هیچ‌کدام از دو دگره بر دیگری بارز نیست و اثر هر دو با هم در رخ‌نمود دیده می‌شود؛ مانند گروه خونی AB که هر دو کربوهیدرات A و B روی گویچه‌های قرمز آن وجود دارد.

د) در جهش جابه‌جایی، قطعه‌ای از یک فام‌تن جدا می‌شود و به فام‌تن غیرهمتا منتقل می‌شود؛ گاهی هم دو فام‌تن غیرهمتا قطعه‌هایشان را با هم عوض می‌کنند. (در مضاعف‌شدگی، قطعه به فام‌تن همتا منتقل می‌شود.)

ه) در انتهای زنجیرهٔ انتقال الکترون راکیزه، الکترون‌ها به اکسیژن داده می‌شوند و اکسیژن با گرفتن الکترون و یون هیدروژن، آب می‌سازد. مونوکسید کربن همین مرحله را متوقف می‌کند؛ در نتیجه زنجیره از کار می‌افتد و ATP کافی ساخته نمی‌شود. این یکی از دلایل خطرناک بودن مسمومیت با این گاز است.

و) در چرخهٔ کالوین، آنزیم روبیسکو $\mathrm{CO_2}$ را به ریبولوزبیس‌فسفات (قند پنج‌کربنی) اضافه می‌کند. ترکیب شش‌کربنی حاصل ناپایدار است و بی‌درنگ به دو مولکول سه‌کربنی تبدیل می‌شود؛ پس اولین مادهٔ آلی پایدار، سه‌کربنی است. به همین دلیل به این گیاهان، گیاهان $\mathrm{C_3}$ می‌گویند.

ز) ژن سازندهٔ پروتئین سمی از باکتری جدا و در یک ناقل (مثل دیسک) جای داده می‌شود و سپس نسخه‌های فراوانی از آن ساخته می‌شود. به ساختن نسخه‌های فراوان از یک قطعه دنا همسانه‌سازی می‌گویند. پس از آن، ژن به گیاه منتقل می‌شود تا گیاه خودش سم را بسازد و در برابر آفت مقاوم شود.

ح) نقش‌پذیری نوعی یادگیری است؛ مانند جوجه‌غازهایی که پس از بیرون آمدن از تخم، نخستین جسم متحرکی را که می‌بینند (معمولاً مادر) دنبال می‌کنند. این یادگیری فقط در دورهٔ کوتاه و مشخصی از زندگی، کمی پس از تولد، رخ می‌دهد.