سوال ۱ — سؤال ۱ امتحان نهایی زیست‌شناسی ۳ — دی ۱۴۰۴

الف) درست — ب) درست — ج) نادرست — د) درست — ه) نادرست — و) درست — ز) درست — ح) نادرست

الف) درست. حامل‌های الکترون در تنفس یاخته‌ای ($\mathrm{NAD^+}$ و FAD) و در فتوسنتز ($\mathrm{NADP^+}$) مولکول‌هایی نوکلئوتیددارند؛ یعنی در ساختار خود باز آلی نیتروژن‌دار (مثل آدنین) دارند. بازهای آلی نیتروژن‌دار ساختار حلقوی (یک یا دو حلقه) دارند.

ب) درست. همهٔ یاخته‌های هسته‌دار بدن از تقسیم یاختهٔ تخم پدید آمده‌اند و ژن‌های یکسانی دارند. پس ژن‌های هموگلوبین هم در یاخته‌های بافت پوششی و هم در یاخته‌های بنیادی مغز استخوان وجود دارند. تفاوت در این است که این ژن‌ها فقط در یاخته‌های سازندهٔ گویچهٔ قرمز بیان می‌شوند و در یاخته‌های دیگر خاموش‌اند.

ج) نادرست. گویچهٔ قرمز بالغ در انسان هسته ندارد؛ پس ژنی در آن نیست که بیان شود. دگره‌های گروه خونی در یاخته‌های سازندهٔ گویچهٔ قرمز در مغز استخوان (پیش از آنکه هستهٔ خود را از دست بدهند) بیان می‌شوند و نتیجهٔ کار آن‌ها، کربوهیدرات‌های A و B روی غشای گویچهٔ قرمز است.

د) درست. مادهٔ وراثتی باید اطلاعات را پایدار نگه دارد و تقریباً بدون تغییر به نسل بعد برساند. از طرف دیگر، اگر هیچ تغییری نمی‌کرد، تنوع جانداران و تغییر گونه‌ها ممکن نبود؛ تغییرهای محدود مادهٔ وراثتی (جهش‌ها) منشأ تنوع‌اند. پس هر دو بخش عبارت درست است.

ه) نادرست. در چرخهٔ کربس، $\mathrm{NAD^+}$ و FAD الکترون می‌گیرند و به NADH و $\mathrm{FADH_2}$ تبدیل می‌شوند. پس در این چرخه NADH و $\mathrm{FADH_2}$ تشکیل می‌شوند؛ FAD تشکیل نمی‌شود، بلکه مصرف می‌شود.

و) درست. در غشای تیلاکوئید، الکترون‌های برانگیختهٔ فتوسیستم ۲ از راه ناقل‌های زنجیرهٔ انتقال الکترون به فتوسیستم ۱ می‌رسند. هر ناقل با گرفتن الکترون کاهش و با دادن آن به ناقل بعدی اکسایش می‌یابد؛ به این ترتیب دو فتوسیستم به هم مرتبط می‌شوند.

ز) درست. بیوانفورماتیک یعنی به‌کارگیری رایانه و نرم‌افزار برای نگهداری و تحلیل اطلاعات زیستی، مانند توالی نوکلئوتیدهای دنا. با مقایسهٔ توالی ژن یک فرد با توالی طبیعی، تغییری مانند جهش ژن هموگلوبین در کم‌خونی داسی‌شکل آسان‌تر پیدا می‌شود و تشخیص چنین بیماری‌هایی ساده‌تر شده است.

ح) نادرست. رفتار غریزی را ژن‌ها تعیین می‌کنند، اما همهٔ رفتارهای غریزی از هنگام تولد به طور کامل در جانور وجود ندارند؛ برخی از آن‌ها با تجربه کامل‌تر می‌شوند. نمونهٔ کتاب، جوجهٔ کاکایی است که از همان ابتدا برای گرفتن غذا به منقار والد نوک می‌زند، ولی با گذشت زمان نوک زدن‌های موفقش بیشتر می‌شود.