سوال ۱۱ — سؤال ۱۱ امتحان نهایی دین و زندگی ۳ — تیر ۱۴۰۵

«این که فردا این کنم یا آن کنم / خود دلیل اختیار است ای صنم»، به تفکر و تصمیم اشاره دارد.

هر انسانی اختیار را در درون خود می‌یابد و نشانه‌های آن را در زندگی‌اش می‌بیند. سه نشانهٔ مهم آن عبارت‌اند از: تفکر و تصمیم، احساس رضایت یا پشیمانی، و مسئولیت‌پذیری. هر چهار بیت از مثنوی مولوی است؛ باید دید هر بیت به کدام نشانه اشاره دارد.

گزینهٔ ۱: «اینکه فردا این کار را بکنم یا آن کار را» یعنی انسان پیش از کار فکر می‌کند و میان چند راه یکی را برمی‌گزیند. این همان تفکر و تصمیم است؛ پس این گزینه درست است.

گزینهٔ ۲: «اگر اختیار نبود، این شرم و افسوس و خجالت برای چیست؟» شرمندگی و افسوس پس از کار بد، همان احساس پشیمانی است، نه مسئولیت‌پذیری؛ پس نادرست است.

گزینهٔ ۳: هیچ‌کس به سنگ نمی‌گوید «فردا بیا و اگر نیایی تو را مجازات می‌کنم»؛ چون سنگ اختیار ندارد و مسئول کارش نیست. این بیت به مسئولیت‌پذیری اشاره دارد، نه تفکر و تصمیم؛ پس نادرست است.

گزینهٔ ۴: هیچ عاقلی کلوخی را نمی‌زند و سنگی را سرزنش نمی‌کند؛ چون آن‌ها اختیار ندارند و مسئول نیستند. این بیت هم به مسئولیت‌پذیری اشاره دارد، نه احساس رضایت یا پشیمانی؛ پس نادرست است.

بنابراین پاسخ درست گزینهٔ ۱ است.