سوال ۵ — سؤال ۵ امتحان نهایی هویت اجتماعی — شهریور ۱۴۰۵، نوبت عصر
۲ بارمجاهای خالی را با کلمه‌های مناسب کامل کنید.
الف) به کنش اجتماعی و پیامدهای آن ................ می‌گویند.
ب) علوم اجتماعی وقتی از آغاز و انجام زندگی انسان با ارزش‌ها و آرمان‌های او سخن می‌گویند، از روش‌های ................ بهره می‌برند.
ج) از نظر قرآن کریم، انسان هنگامی می‌تواند حقیقت خود و جهان را بشناسد که به انسان و جهان نگاهی ................ داشته باشد.
د) هنگامی که قدرت برخلاف حکم و قانون الهی، امّا تبعیت از آن از روی رضایت باشد، قدرتی ................ شکل می‌گیرد.
پاسخ این سوال همراه با حل تشریحی و نکات آموزشی
در یک قدمی شماست!
پاسخ تشریحیبستن پاسخ
الف) پدیدهٔ اجتماعی
ب) عقلانی و وحیانی
ج) توحیدی یا الهی یا اسلامی
د) مقبول ولی غیرمشروع
راه‌حل قدم‌به‌قدم
الف) پدیدهٔ اجتماعی. کنش اجتماعی کاری است که انسان با توجه به دیگران انجام می‌دهد؛ مانند سلام کردن یا خرید کردن. هر کنش پیامدهایی هم دارد. خودِ کنش‌های اجتماعی و همهٔ پیامدهایی که از آن‌ها پدید می‌آید (مانند خانواده، زبان، قانون و بازار) را پدیدهٔ اجتماعی می‌نامند.
ب) عقلانی و وحیانی. علوم اجتماعی برای شناختن آنچه هست (مثلاً اینکه یک پدیده چه ویژگی‌هایی دارد) می‌توانند از روش‌های تجربی کمک بگیرند. اما پرسش‌هایی مانند «زندگی انسان از کجا آغاز شده و به کجا می‌رود؟» یا «کدام ارزش‌ها و آرمان‌ها درست‌اند؟» با آزمایش و مشاهده پاسخ داده نمی‌شوند. برای سخن گفتن دربارهٔ آغاز و انجام زندگی و ارزش‌ها و آرمان‌ها، باید از عقل و وحی بهره برد؛ یعنی از روش‌های عقلانی و وحیانی.
ج) توحیدی. قرآن کریم انسان و جهان را آفریدهٔ خدای یگانه می‌داند که از او آغاز شده‌اند و به سوی او بازمی‌گردند. اگر انسان خود و جهان را جدا از خدا ببیند، حقیقت آن‌ها را نمی‌شناسد. پس شناخت حقیقت انسان و جهان در گرو نگاهی توحیدی (الهی) به آن‌هاست.
د) مقبول ولی غیرمشروع. دو ویژگی مهم قدرت را جدا کنیم:
- مقبولیت: مردم با رضایت خود و بدون ترس و تهدید از قدرت پیروی کنند.
- مشروعیت: قدرت بر پایهٔ حکم و قانون الهی باشد؛ یعنی حق باشد.
در این عبارت، مردم با رضایت پیروی می‌کنند، پس قدرت مقبول است؛ اما قدرت برخلاف حکم و قانون الهی است، پس مشروع نیست. نتیجه: قدرتی مقبول ولی غیرمشروع شکل می‌گیرد.
