سوال ۳ — سؤال ۳ امتحان نهایی هویت اجتماعی — شهریور ۱۴۰۵، نوبت عصر
۲ بارمگزینهٔ درست را انتخاب کنید.
الف) هر کدام از عبارت‌های زیر به ترتیب کدام یک از ویژگی‌های کنش را نشان می‌دهد؟
«قرار گرفتن بر سر دوراهی – پرسشِ چرا چنین کاری کردی؟»
- ۱) آگاهانه – ارادی
- ۲) ارادی – آگاهانه
- ۳) هدف‌دار – معنادار
- ۴) ارادی – هدف‌دار
ب) در مثالِ «علی از شغل کارمندی عزل شده و شغل موقت و محدود دست‌فروشیِ برادرش را ادامه می‌دهد»، مربوط به کدام نوع تحرک اجتماعی است؟
- ۱) افقی درون یک نسل
- ۲) نزولی درون یک نسل
- ۳) افقی بین دو نسل
- ۴) نزولی بین دو نسل
ج) نظریه‌پردازان غربی طی قرن بیستم، سرنوشت مشترک و حتمی بشریت را چه می‌دانستند؟
- ۱) گرایش به فرهنگ اساطیری
- ۲) بازگشت به هویت توحیدی و معنوی
- ۳) دنیوی شدن همهٔ فرهنگ‌ها
- ۴) بازگشت به هویت تاریخی
د) وقتی یک جامعه با کاهش یا افزایش جمعیت مواجه می‌شود، کدام نظام برای حل مشکل جمعیت چاره‌اندیشی می‌کند؟
- ۱) نظام سیاسی
- ۲) نظام فرهنگی
- ۳) نظام اجتماعی
- ۴) نظام اقتصادی
پاسخ این سوال همراه با حل تشریحی و نکات آموزشی
در یک قدمی شماست!
پاسخ تشریحیبستن پاسخ
الف) گزینهٔ ۴ (ارادی – هدف‌دار)
ب) گزینهٔ ۲ (نزولی درون یک نسل)
ج) گزینهٔ ۳ (دنیوی شدن همهٔ فرهنگ‌ها)
د) گزینهٔ ۱ (نظام سیاسی)
راه‌حل قدم‌به‌قدم
الف) گزینهٔ ۴. کنش انسان چند ویژگی دارد: آگاهانه است (بدون دانستن انجام نمی‌شود)، ارادی است (با خواست و انتخاب ما انجام می‌شود)، هدف‌دار است (برای رسیدن به مقصودی انجام می‌شود) و معنادار است.
«قرار گرفتن بر سر دوراهی» یعنی باید میان دو راه یکی را انتخاب کنیم؛ انتخاب کردن کار اراده است، پس این عبارت ویژگی ارادی بودن کنش را نشان می‌دهد.
وقتی از کسی می‌پرسیم «چرا چنین کاری کردی؟»، در واقع از هدف او می‌پرسیم؛ چون هر کنشی برای رسیدن به مقصودی انجام می‌شود. پس این عبارت ویژگی هدف‌دار بودن کنش را نشان می‌دهد.
ب) گزینهٔ ۲. تحرک اجتماعی یعنی جابه‌جا شدن فرد از یک جایگاه اجتماعی به جایگاهی دیگر. آن را از دو جهت دسته‌بندی می‌کنیم:
- از نظر جهت: صعودی (رفتن به جایگاه بالاتر)، نزولی (رفتن به جایگاه پایین‌تر) و افقی (رفتن به جایگاهی دیگر در همان سطح).
- از نظر زمان: درون یک نسل (فرد در طول زندگی خودش جابه‌جا می‌شود) و بین دو نسل (جایگاه فرزند با جایگاه پدر و مادرش فرق می‌کند).
علی شغل ثابت کارمندی را از دست داده و به شغلی موقت و محدود رسیده است؛ یعنی جایگاهش پایین‌تر آمده، پس تحرک او نزولی است. این جابه‌جایی در طول زندگی خودِ علی رخ داده و او را با پدر و مادرش مقایسه نکرده‌ایم، پس درون یک نسل است.
ج) گزینهٔ ۳. «دنیوی شدن» یعنی کنار رفتن دین و معنویت از زندگی اجتماعی و توجه فقط به همین دنیا. نظریه‌پردازان غربی در قرن بیستم گمان می‌کردند که همهٔ جوامع جهان سرانجام راه غرب را می‌روند و فرهنگ همهٔ آن‌ها دنیوی و سکولار می‌شود؛ یعنی دنیوی شدن همهٔ فرهنگ‌ها را سرنوشت مشترک و حتمی بشر می‌دانستند.
د) گزینهٔ ۱. وقتی جامعه با مشکل جمعیت روبه‌رو می‌شود (جمعیت بیش از اندازه زیاد یا کم می‌شود)، برنامه‌ریزی و قانون‌گذاری برای حل آن کار نظام سیاسی است. به تدبیرها و راه‌حل‌هایی که نظام سیاسی برای حل مشکلات جمعیت به کار می‌گیرد، «سیاست جمعیتی» می‌گویند.
