سوال ۲۵ — سؤال ۲۵ امتحان نهایی دین و زندگی ۳ — شهریور ۱۴۰۳

اراده و اختیار انسان در طول ارادهٔ خداست و با آن منافات ندارد. وجود اختیار در انسان ناشی از ارادهٔ الهی و خواست خداست. خداوند اراده کرده است که انسان موجودی مختار و دارای اراده باشد. در فعل اختیاری، تا زمانی که ما ارادهٔ کاری را نکرده‌ایم، آن کار انجام نمی‌گیرد. در عین حال، وجود ما، ارادهٔ ما و عملی که از ما سر می‌زند، همگی وابسته به ارادهٔ خداوند است.

نسبت این دو «در طول» هم است، نه «در عرض» هم. دو علت «در عرض» هم مثل دو رقیب‌اند که یکی جای دیگری را تنگ می‌کند. اما دو علت «در طول» هم پشت سر هم قرار دارند: یکی از دیگری سرچشمه می‌گیرد و هر دو در انجام کار نقش دارند. پس ارادهٔ انسان با ارادهٔ خدا منافات ندارد.

اختیار ما را خدا خواسته است: خداوند اراده کرده که انسان موجودی مختار و صاحب اراده باشد. یعنی خودِ اختیار ما از ارادهٔ الهی سرچشمه می‌گیرد.

نقش ارادهٔ ما: در کار اختیاری، تا ما تصمیم نگیریم و اراده نکنیم، آن کار انجام نمی‌شود؛ پس ارادهٔ ما واقعاً در کار اثر دارد.

وابستگی به خدا: در عین حال، وجود ما، ارادهٔ ما و کاری که از ما سر می‌زند، همه در هر لحظه به ارادهٔ خدا وابسته است.

یک مثال: وقتی کسی با قلم می‌نویسد، هم قلم در نوشتن نقش دارد، هم دست و هم خودِ نویسنده؛ این‌ها رقیب هم نیستند و هر کدام به دیگری وابسته است. ارادهٔ انسان و ارادهٔ خدا هم این‌گونه، پشت سر هم، در کار انسان نقش دارند.