سوال ۶ — سؤال ۶ امتحان نهایی هویت اجتماعی — دی ۱۴۰۴

الف) علوم انسانی یا علوم اجتماعی (هر کدام درست است).

ب) جامعهٔ غیردینی (سکولار، دنیوی یا این‌جهانی؛ هر کدام درست است).

پ) تحول فرهنگی مثبت

ت) مدینهٔ فاضله

ث) اقتصاد

الف) علوم انسانی و اجتماعی. علوم طبیعی و دانش‌های ابزاری به انسان توانایی و ابزار می‌دهند، اما نمی‌گویند این توانایی را برای چه هدفی و چگونه به کار ببریم؛ مثلاً یک دانش هم می‌تواند برای درمان بیماری به کار رود و هم برای آسیب زدن. داوری دربارهٔ هدف‌ها و ارزش‌ها و نشان دادن شیوهٔ درست استفاده از این دانش‌ها، کار علومی است که موضوعشان خودِ انسان و زندگی اوست؛ یعنی علوم انسانی و اجتماعی.

ب) جامعهٔ غیردینی (سکولار). در جامعهٔ سکولار یا دنیوی، دین از زندگی اجتماعی کنار گذاشته می‌شود و قانون‌ها و نهادهای جامعه فقط بر پایهٔ امور این‌جهانی ساخته می‌شوند. در چنین جامعه‌ای باورهای دینی و معنوی افراد، دست‌بالا در زندگی شخصی آن‌ها می‌ماند و اجازهٔ بروز و ظهور اجتماعی پیدا نمی‌کند.

پ) تحول فرهنگی مثبت. تحول فرهنگی یعنی تغییر در لایه‌های عمیق فرهنگ (عقاید و ارزش‌ها)، به‌گونه‌ای که فرهنگ به فرهنگ دیگری تبدیل شود. فرهنگ جاهلی عرب بر پایهٔ شرک و تعصب‌های قبیله‌ای بود، یعنی فرهنگی باطل. با ظهور اسلام، این فرهنگ به فرهنگ توحیدی جامعهٔ نبوی تبدیل شد، یعنی به سوی فرهنگ حق رفت. تحولی که از باطل به سوی حق باشد، تحول فرهنگی مثبت است.

ت) مدینهٔ فاضله. فارابی جوامع را بر اساس آرمان‌ها و ارزش‌هایشان دسته‌بندی می‌کند. جامعه‌ای که بر اساس قوانین الهی و آرمان‌ها و ارزش‌های الهی و عقلانی شکل بگیرد، مدینهٔ فاضله نام دارد؛ و جوامعی که چنین نباشند، جوامع جاهله‌اند.

ث) اقتصاد. «پاشنهٔ آشیل» یعنی نقطهٔ ضعف و آسیب‌پذیر. این تعبیر از داستان «آشیل»، پهلوان افسانه‌ای یونان، آمده است که همهٔ بدنش آسیب‌ناپذیر بود جز پاشنهٔ پایش. کشورهای سلطه‌گر غرب اقتصاد را نقطهٔ ضعف ایران اسلامی می‌دانند؛ برای همین بیشترین فشار خود را از راه اقتصاد (مانند تحریم) وارد می‌کنند.