سوال ۲۴ — سؤال ۲۴ امتحان نهایی دین و زندگی ۳ — شهریور ۱۴۰۵، نوبت صبح

هر قدر که مردم یک جامعه به سوی توحید حرکت کنند، ارکان جامعه نیز بیشتر رنگ توحیدی به خود می‌گیرند؛ همان‌طور که هر قدر نهادهای اجتماعی در خدمت اجرای قوانین الهی باشند، زمینه برای رشد انسان‌ها و حرکت به سوی خداوند و زندگی موحدانه آسان‌تر می‌گردد.

توحید عملی دو بُعد دارد: توحید فردی (هر انسان خواسته‌ها و کارهای خود را در جهت خواست خدا قرار دهد) و توحید اجتماعی (نهادها و ارکان جامعه، مثل حکومت، قانون و اقتصاد، در جهت فرمان خدا باشند). این دو بر هم اثر می‌گذارند؛ برای همین رابطه‌شان «دو سویه» است:

سوی اول، از فرد به جامعه: جامعه از همین مردم ساخته می‌شود. هر چه مردم موحدتر شوند و بیشتر به فرمان خدا عمل کنند، ارکان جامعه هم بیشتر رنگ توحیدی به خود می‌گیرند.

سوی دوم، از جامعه به فرد: هر چه نهادهای جامعه بیشتر در خدمت اجرای قانون‌های الهی باشند، زمینه برای رشد انسان‌ها فراهم‌تر می‌شود و زندگی موحدانه و حرکت به سوی خدا برای افراد آسان‌تر می‌شود.

پس توحید فردی جامعه را توحیدی‌تر می‌کند و جامعهٔ توحیدی هم به موحد شدن افراد کمک می‌کند.