سوال ۷ — سؤال ۷ امتحان نهایی شیمی ۳ — مرداد ۱۴۰۳

الف) B یا $\mathrm{NaOH}$

ب) A یا $\mathrm{CH_3(CH_2)_{11}{-}C_6H_4{-}SO_3Na}$

ج) مایع؛ زیرا نمک پتاسیم اسیدهای چرب، صابون مایع هستند.

د) E یا $\mathrm{CH_3(CH_2)_{14}COOK}$

ه) آب‌دوست

و) D یا $\mathrm{HCl}$

الف) مادهٔ C (استئاریک اسید) یک اسید چرب است؛ یعنی لوله با چربی بسته شده است. پاک‌کننده‌های خورنده مثل سدیم هیدروکسید با چربی‌ها واکنش می‌دهند و آن‌ها را به صابون محلول در آب تبدیل می‌کنند؛ پس برای باز کردن لوله مادهٔ B ($\mathrm{NaOH}$) مناسب است. اسیدی مثل HCl چنین کاری نمی‌کند.

ب) آب سخت یون‌های $\mathrm{Ca^{2+}}$ و $\mathrm{Mg^{2+}}$ دارد. صابون‌ها (نمک اسیدهای چرب مثل E) با این یون‌ها رسوب می‌دهند و کف نمی‌کنند؛ اما پاک‌کننده‌های غیرصابونی (سولفونات‌ها) با این یون‌ها رسوب نمی‌دهند. مادهٔ A یک پاک‌کنندهٔ غیرصابونی است و در آب سخت هم خوب کار می‌کند.

ج) مایع. مادهٔ E نمک پتاسیم یک اسید چرب است. صابون‌هایی که کاتیون آن‌ها سدیم است جامدند، ولی نمک‌های پتاسیم اسیدهای چرب صابون مایع هستند.

د) در مادهٔ E، هیدروژن گروه کربوکسیل با یون پتاسیم جایگزین شده ($\mathrm{-COO^-K^+}$)؛ پس E نمک است. مادهٔ C خودِ اسید چرب است.

ه) آب‌دوست. بخش $\mathrm{-SO_3^-}$ سر یونی (باردار) مولکول پاک‌کننده است و با مولکول‌های قطبی آب جاذبهٔ قوی دارد؛ بخش هیدروکربنی بلند، آب‌گریز است.

و) رسوب دیوارهٔ کتری بیشتر کلسیم کربنات است که با اسیدها واکنش می‌دهد و به ترکیب‌های محلول و گاز تبدیل می‌شود:

پس مادهٔ D ($\mathrm{HCl}$) این رسوب را می‌زداید.